ERRETIRO AKTIBOA ETA KONTRATAZIOA
Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (Gizarte Segurantzaren Lege Orokorra) 214.2 artikuluak erretiro osoko prestazioa baliatzeko eta norberaren konturako edozein lan egiteko aukera bateratzea ahalbidetzen du, baldintza jakin batzuk betetzen direnean, betiere; inoren konturako gutxienez langile bat kontratatzea. Kontua da enplegatzaile autonomoak kontratatutako langileak garatzen duen jarduerak Enpresaburu gisa garatzen duen jarduera propioarekin bat joan behar duen, edo, aitzitik, edozein kontratazio-mota nahikoa litzatekeen, etxeko langilea, kasurako.
Arauari buruzko lehen hurbilketa batean, hitzez hitz irakurriz, ez da inolako baldintzarik ezartzen erretiro aktiboa aitortzeko; besteren konturako langile bat gutxienez kontratatu dela egiaztatu behar da, lanarekin bateragarria den erretiro-pentsioaren zenbatekoa %100koa izan dadin.
Doktrinak eta justizia-auzitegi nagusiek gaia aztertu, eta ondorioztatu dute planteatutakoari irtenbide bat emateko ez dela nahikoa hitzez hitz irakurtzea, eta beharrezkoa dela arauaren espiritua eta xedea sakonago aztertzea.
Egungo arauketak, 214. artikuluan jasotzen denak, Gizarte Segurantzaren Lege Organikoaren 2. artikuluak martxoaren 15eko 5/2013 Errege Lege-dekretuaren I. kapituluan du aurrekaria, langile zaharrenen lan-bizitzaren jarraitutasuna errazteko eta zahartze aktiboa sustatzeko neurriei buruzkoan; orain arte Espainiako ordenamenduan oso murriztua egon den figura hori txertatu eta bizitza aktiboa luzatzen laguntzeko, Gizarte Segurantzaren Sistemaren iraunkortasuna indartzeko eta langile horien ezagutzak eta esperientzia neurri handiagoan aprobetxatzeko; hala ere, 1. Xedapen Gehigarriaren bidez prestazio hau modu egokian erabiltzea eragoztea helburu duten zenbait kautela neurri erantsi zitzaizkion arau nagusiari.
Orain GSLOk jasotzen duen aukera, hizpide dugun gaiari dagokionez, Lan Autonomoaren Presako Erreformei buruzko urriaren 24ko 6/2017 Legearen 5. Azken Xedapen bidez txertatu zen. Bertan, lehen aldiz jasotzen da erretiro-pentsioa %100era arte lortzeko aukera, jarduera norberaren kontura egiten bada eta gutxienez besteren konturako langile bat kontratatuta duela egiaztatzen bada; izan ere, baldintza hori bete gabe lanarekin bateragarria den erretiro-pentsioaren zenbatekoa %50ekoa litzateke.
Aurrekari horiek lagungarriak dira planteatzen ari garen gaia interpretatzeko, bilakaera historikoaren eta Gizarte Segurantzaren egungo araudian sistematikoki sartu izanaren arabera, eta erregutzearen doktrina arau-emailera iritsi arte; besteak beste, Aragoiko Justizia Auzitegi Nagusiak oraintsu emandako epaia, 2020-01-22koa, 683/2019 erregutze-
errekurtsoari buruzkoa, erretiro aktibo osoa sorrarazten duen araudi-erreformaren helburua dela-eta; hau da, norberaren konturako langileen egoera eta etorkizunerako aukerak hobetuko dituen neurri bat ezartzea, erretiro-pentsioa eta norberaren konturako jarduera erabat bateragarri egiteko aukera emanez, eta enplegu-politikako neurri bat hartzea lanpostuak mantentzen edo hazten laguntzeko. Lan-arloan, kontratatuaren jarduerak lotuta egon behar du langile autonomoak egiten duen jarduerarekin, eta, beraz, aipatutako epaiaren kasuan, erretirodun aktiboak etxeko langile bat kontratatzeak ez luke beteko oinarriaren %100era arteko prestazio interesatua eskuratzeko behar den lege-baldintza.
Raquel Martinez
Mutualiako Aholkularitza Juridikoko abokatua
