Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren —GSLO— 49. eta 238. artikuluek enpresei aukera ematen diete Gizarte Segurantzaren prestazioak beren borondatez hobetzeko. Haren adibidea da hitzarmen kolektibo askotan jasota egotea enpresek aldi baterako ezintasuneko prestazioak nahitaez osatu beharra dutela arruntean langileei legozkiekeen ordainsarien zenbateko osoraino.
Esandako epaiak ebazten du ea halako hobekuntza osagarrien erreklamazioei eskaeraren aurreko hiru hilabeteetara mugatutako eraginkortasun-epea, GSLOren 53.1 artikuluan jasotakoa, aplikatu behar zaien.
Auzitegi Gorenaren Lan-arloko Salak GSLOren 53.1 artikuluko ondorioak mugatzeko epea aplikatzearen aldeko iritzia eman du jada beste kasu batzuetan, funtsean ezbaian dagoena prestaziorako eskubidea bera ez denean, baizik eta haren elementu batzuetarako (zenbatekoa, kontingentzia eta abar) eskubidea. Haren adibidea da 22/2021 epaiak, urtarrilaren 13koak, eta 895/2022 epaiak, azaroaren 10ekoak, ekarritako doktrina, zeinak zehazten baitu, aldi baterako ezintasunaren kontingentzia-zehazteko espedienteetarako, ondorio ekonomikoen data, GSLOren 53.1 artikuluaren babespean, gehienez ere atzera eraman daitekeela eskaera baino hiru hilabete lehenagora.
Epai horretan fakultatibo sanitario batek enplegatzaileari diferentziak erreklamatzen dizkio aplikatu beharreko hitzarmen kolektiboan, borondatezko hobekuntza gisa, ezarrita dagoen aldi baterako ezintasuneko sorospenen gaineko osagarriari dagokionez. Langilea ez dago ados kalkuluarekin, uste baitu ordainsari-kontzeptu jakin batzuk (etengabeko arreta, guardiak) ez direla kontuan hartu jaso behar duen osagarria behar bezala finkatzeko, eta bidezkoa dela haiek erreklamatzea aldi baterako ezintasunaren prozesua hasi eta bost hilabeteren buruan.
Lehen auzialdian, erreklamazioa zati batez baietsi da; hala bada, erreklamatutako zenbatekoa baino txikiagoa eman zaio, epai-emailearen iritziz baiespenaren ondorioak ezin baitira eraman erreklamazioaren aurreko hiru hilabetetatik atzerago. Eta horrek dakar ukatzea aldi baterako ezintasunaren aurreko hilabeteei zegozkien osagarriak. Alabaina, Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiko (JAN) Lan-arloko Salak, langilearen errekurtsoa baietsita, erreklamatutako zenbateko osoa aitortu zuen, iritzita kasuari ezin zitzaiola aplikatu GSLOren 53.1 artikuluko ondorio ekonomikoen muga. JANen iritziz kasuari GSLOren 54. artikuluko iraungipen-epea aplikatu behar zaio.
Kasazioan errekurrituta doktrina bateratzeko, Auzitegi Gorenak auzia ebatzi zuen artikuluetako epeak aplikagarri diren kasuei buruz emandako bere doktrinari helduta. GSLOren 53 eta 54. artikuluak. Argitu duenez, GSLOren 54. artikuluko iraungipen-epea aplikatzen da jada aitortutako prestazio bat jasotzeko eskubidea iraungi bada onuradunak erreklamazioan izandako utzikeria edo atzerapenagatik. Aitzitik, GSLOren 53.1 artikuluko kasua dagokie prestaziorako eskubidea bera eztabaidagai dagoen kasuei.
Salaren iritziz, kasu honetan osagarriaren gaineko diferentzia bat eztabaidatzen da, aitortzeko hasierako egintzan jasota ez dagoena, hau da, zuzenbidearen zati bat ez aitortzearen aurka erreklamatzen da, eta ez jada aitortutako eskubide bat ez ordaintzearen kontra. Horrenbestez, ebazten du kasuari aplikagarri zaiola GSLOko 53.1 artikuluaren ondorioak mugatzeko epea, eta langileari osagarria zati batez aitortzen dio, auzialdiko epean deklaratuarekin bat, eta doktrina-kasazioan errekurritutako Justizia Auzitegi Nagusiaren epaia ezeztaturik. Doktrina hori berretsi egin du Auzitegi Goreneko Lan-arloko Salak geroago 2025eko azaroaren 12ko Epaian (1055/2025 zk. – 4182/2023 errekurtsoa).
Mutualiako lege-aholkularitzako abokatua
