“Prokrastinatu” eguneroko hitz bihurtu da. Harro agertzen gara, memeak egiten ditugu, ia txantxa partekatu gisa erabiltzen dugu: “biharko utziko dut”. Baina umore horren atzean oso gauza serioa dago, batez ere lanaren testuinguruan: prokrastinazioak ez ditu bakarrik zereginak atzeratzen, elkarrizketa garrantzitsuak eta beharrezko erabakiak ere atzeratzen ditu. Eta hor hasten da benetako eragina izaten osasun emozionalean eta enpresen emaitzetan.
Prokrastinazioan pentsatzen dugunean, berehala bistaratzen ditugu agendan egun batetik bestera mugitzen doan txostena, erantzun ez dugun posta eta “beste egun batean patxadaz hobeto prestatuko dudan” aurkezpena. Hala ere, psikologiak denbora darama esaten prokrastinazioa ez dela nagikeriaren arazoa, kudeaketa emozionalarena baizik. Deserosoa dena atzeratzen dugu: huts egiteko beldurrari, gatazkaren beldurrari, maila ez izateko posibilitateari aurre eginarazten diguna.
Horregatik, praktikan, ez ditugu zereginak bakarrik geroratzen. Lankide bati zerbait ez dabilela esatea uzten dugu gerorako. Laguntza eskatzea azkenetan gaudenerako atzeratzen dugu. Rolen aldaketei, taldeen berrantolaketei edo denek ondo ez doazela dakiten baina inork ukitzen ez dituen prozesuetan beharrezko diren doikuntzei buruzko erabakiak atzeratzen ditugu. Bizitza pertsonalean gauza bera gertatzen da: geroko uzten dugu bikotekidearekin gai delikatu bati buruz hitz egitea edo urteak atzeratzen daramagun erabaki profesional edo familiar bat hartzea.
Bitartean, kostua metatu egiten da. Atzeratutako lanak azken orduko larrialdi bihurtzen dira; izateke dauden elkarrizketak gaitzespen isil edo bat-bateko eztanda bihurtzen dira; izoztutako erabakiek blokeo-sentsazioa elikatzen dute, guztiz aukeratu ez dugun zerbaiten barruan “harrapatuta egotearena”. Emaitza estres handiagoa da, buruko zarata gehiago eta kontrol-sentsazio gutxiago.
Kintsugi delakoaren metafora bereziki erabilgarria izan daiteke hemen. Kintsugi arte japoniarra da, non zeramikazko pieza apurtuak urre-hautsarekin nahastutako lakarekin konpontzen diren. Haustura disimulatu beharrean, nabarmendu egiten du. Pitzadura ez da ezkutatzen: piezaren edertasunaren parte bihurtzen da. Ideia indartsua du sakonean: kontua ez da egoera “perfektu” batera itzultzea, baizik eta zauria modu berri, kontzienteago, are baliotsuago batean integratzea.
Begirada hori prokrastinazioari aplikatzen badiogu, aldaketa interesgarria da. Perfektuak ez izateagatik gure buruari errua bota beharrean, atzerapen bakoitza informazioa ematen digun pitzadura bat bezala ikus dezakegu. Zer esaten digu inoiz amaitzen ez dugun zeregin horrek? Zer erakusten digu behin eta berriz saihesten dugun elkarrizketa horrek? Zer dago geroko uzten ari garen erabaki horren atzean? Ia beti, pixka bat sakonago joanez gero, emozio bat agertzen da: huts egiteko beldurra, gogaitzeko beldurra, zerbait galtzeko beldurra.
Enpresetan, gainera, testuinguruaren eraginez pitzadura horiek ugaritu egin daitezke. Presa iraunkorreko kulturak, non inoiz ez dagoen patxadaz hitz egiteko “une egokirik”. Akatsak egitea zigortzen duten eta, beraz, zerbait esatea arriskutsua bihurtzen duten inguruneak. Laguntza eskatzea ahuleziatzat hartzen duten taldeak. Hori guztia konbinatzen denean, prokrastinazioa ez da banakoaren kontua bakarrik: sistema-dinamika bihurtzen da. Lan asko egiten da, korrika asko egiten da, baina batzuetan gutxi egiten da aurrera gauzak benetan aldatuko lituzketen alderdietan.
Horren aurrean, ikuspegia EZIN da izan “antolatu zaitez hobeto” edo “jar ezazu borondate gehiago”. Zentzu handiagoa du kintsugi begirada izateak: zintzotasunez aitortzea zer alderdi ari garen atzeratzen, zer emozio dauden azpian eta zer “urre” behar dugun konpontzeko. Lanaren testuinguruan, urre horrek trebetasun oso zehatzekin du zerikusia: estresa eta karga mentala kudeatzen ikastea; lehentasuna emateko gaitasuna trebatzea; enpatia garatzea; elkarrizketa zailak izaten jakitea, eraso eta ihes egin gabe, eta espazio seguruak izatea, garrantzitsuak diren erabakiez hitz egiteko.
Pertsona batek zeregin bat atzeratzen ez ezik, elkarrizketa bat edo bizi-aukeraketa bat eragozten ari dela identifikatzen duenean, zerbait aldatu egiten da. Izaeraren akats izateari uzten dio, eta gonbidapen bihurtzen da: agian laguntza eskatu behar dut, epeak negoziatu, gauzak nola esan hobeto prestatu, edo zer nahi dudan argi dudan ikusi. Eta erakunde batek onartzen duenean egiturazko erabakiak, zamari buruzko elkarrizketak eta gatazka enkistatuak prokrastinatzen ari dela, horiek osasun-proiektu eta etorkizuneko proiektu gisa tratatzen has daiteke, ez “ikusiko dugu” gisa.
Prokrastinatzea gizatiarra da. Denok egiten dugu. Aldea gero egiten dugunean dago: beste aldera begiratzea pieza erabat hautsi arte edo pitzadura onartzea eta kontzientzia, elkarrizketa eta ausardia handiagoz konpontzen uztea gure buruari. Zentzu horretan, enpresetan ongizate emozionala lantzea ez da estresa gutxitzea edo antolaketa-teknikak irakastea soilik; pertsonei eta taldeei garrantzitsua dena atzeratzeari uzten laguntzea ere bada: funtsezko zereginak, beharrezko elkarrizketak eta azkenean hartzen direnean energia pila bat behar duten erabakiak. Hor bihurtzen da benetako kintsugi teknikaren metafora: enpresa ez da perfektua, baina bai zintzoagoa, helduagoa eta, paradoxikoki, indartsuagoa.
