-(e)an bidalia

Jaiotza- eta zaintza-prestazioak guraso bakarreko familietan

hijo nacido

Amatasun- eta aitatasun-laguntzaren –gaur egun jaiotza eta zaintza deitzen da– araubide juridikoa aldatzen joan den heinean, pixkanaka luzatzen joan da laguntza horren iraupena, eta zaintza-lanetan bi gurasoak erantzunkide izatearen alde egiten du. Helburu horretarako, prestazioa eskubide indibidual eta transferiezin gisa eratzen da, Langileen Estatutuaren 48. artikuluari jarraikiz, eta, modu horretan, lan horiek amarengan pilatzearen alborapen historikoa aldatu nahi da.

Horrekin lotuta, geure buruari galdetzen diogu: zer gertatzen da guraso bakarreko familiekin?, guraso bakarrak metatu ditzake atseden hartzeko bi aldiak? Horren inguruan eztabaida handia egon da gizartean, eta Auzitegi Gorenak Sala Orokorrean 2023ko martxoaren 2an emandako epai baten bidez ebatzi da, doktrina bateratzeko 3972/2020 kasazio-errekurtsoa dela eta.

Kontua Bilboko lan-arloko epaitegi batean hasi zen, emakume langile batek ama izan berritan egindako eskaera ezetsi zutenean. Bera guraso bakarra zen, eta, bere jaiotza- eta zaintza-baimena izan eta gero, beste gurasoarena eskatu zuen; Gizarte Segurantzaren Institutu Nazionalak ukatu egin zion.

Epaia errekurritu zuen gure autonomia-erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusian, eta 2020ko urriaren 6ko epaiaren bitartez onetsi egin zen langilearen errekurtsoa: beste gurasoari legokiokeen jaiotza- eta zaintza-prestazioa jasotzeko eskubidea aitortu zitzaion, adingabearen interes gorenean oinarrituta eta Salaren iritziz, gainera, 48.4 artikuluak emakumeak diskriminatzen dituen faktore bat du, guraso bakarreko familia gehienak emakumeak baitira.

Fiskaltzak kasazio-errekurtsoa jarri zuen, legezkotasuna defendatzeko bere eginkizuna betez, ez baitzegoen doktrina bateraturik arlo horretan.

Auzitegi Gorenak errekurtsoa onetsi du, kontuan hartuta gaiak ez diela bakarrik Gizarte Segurantzaren prestazioei eragiten, baizik eta ondorioak dituela enplegatzailearekiko lan-harremanetan ere, prestazioa aitortzen denean kontratuaren etetea luzatzen baita, eta horrenbestez, kotizatu beharra baitago.

Auzitegi Gorenaren epaian, Justizia Auzitegi Nagusiak kontuan hartu zituen argudioak birpasatzen dira, eta ondorioztatzen da egungo araudia ez dela ez nazioarteko ez batasuneko ezein trataturen aurkakoa, ezta Espainiako zuzenbide positiboaren aurkakoa ere, eta prestazio hori handitzearen aldeko interpretazioa estatuaren konstituzio-antolamenduaren aurkakoa litzatekeela, epaileek eta auzitegiek arauak interpretatu egin behar baitituzte, eskubiderik sortu gabe.

Kotizaziopeko prestazioa dela adierazten da, eta hura aitortzeko beharrezkoa dela onuraduna altan edo altaren antzeko egoeran egotea eta gabealdia izatea. Laguntzaren zenbatekoa, berriz, beti kotizazio-oinarriaren araberakoa da, eta, beraz, guraso bakarrari bi prestazioak metatzeko aukera emanez gero, bi gurasoz osatutako familiek ondorio kaltegarriak jasango lituzkete, bietako batek alta- eta gabealdi-betekizunak beteko ez balitu. Epaian, prozedura hasi zuen langilearen moduko guraso bakarreko familien inguruan INEk emandako estatistika-datuak jasotzen dira, egoera horretan zegoen baita ere; INEren arabera, horrelako familiak % 15,8 bakarrik dira, ez baitira guraso bakarreko familien eredu bakarra.

Beste alde batetik, Auzitegi Gorenak iritzi dio ez dagoela arau-hutsunerik, Gizarte Segurantzan badaudelako guraso bakarreko familientzako hobariak; adibidez, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren 182.3.b artikuluan amatasun-prestazioen inguruan jasotakoa, gabealdi espezifikorik gabea, eta handitu egiten dena guraso bakarreko familien kasuan –legezko testu beraren 351.b artikulua–. Bestalde, epaian bertan jasota dago ezetsi egin zela Sexu eta Ugalketa Osasunari buruzko Lege Organikoaren proiektuaren zuzenketa, zeinaren bidez aldatu nahi baitzen Langileen Estatutuaren 48.4 artikulua, guraso bakarreko familiei aitortzeko beste guraso bat egonez gero hari legokiokeen baimen aldia metatzeko eskubidea. Horrek are gehiago berresten du Auzitegiaren jarrera, erabaki hori botere legegileak hartu behar duelakoa, Zuzenbide Estatuaren oinarrietako bat baita botere-banaketa eta botere legegileari esleitzea legearen monopolioa, botere hori hauteskunde-prozesu baten ondoriozkoa denez eta horrenbestez gizartearen adostasunaren adierazlea.

Adingabeen interesari dagokionez –horixe da berrikusi den epaiaren oinarrietako bat–, Auzitegi Gorenak dio bestelako interesekin haztatu behar dela, kontuan harturik, gainera, kontziliazio-eskubideek saihestu egin behar dutela gure ordenamendu juridikoa oinarritzen duen berdintasun-printzipioarekin bat ez datozen genero-rolak betikotzea. Gainera, genero-ikuspegia ez da erabakigarria kontu hau ebazteko, legegileak aplikatu baitu ikuspegi hori, berariaz debekatu zuenean eskubideak metatzea, seme-alaben heziketa- eta hazkuntza-balioetan erantzunkidetasuna ezartzeko helburuarekin.

Epaiak aurkako boto partikular bat du, eta horri atxiki zaio Auzitegi Goreneko magistratuetako bat. Bereziki interesgarria den eztabaida judizial oso konplexua da hau, botere judizialaren zereginaren inguruko hausnarketa eragiten duena, eta ez dago inolaz ere bukatuta.

Raquel Martínez Balbas 

Mutualiaren Aholkularitza Juridikoko letradua

-(e)an bidalia

MUTUALIA TOPAKETAK: Nola kudeatu laneko absentziak

Maiatzaren 31n, “Laneko absentzien kudeaketa, funtzionatzen duten esperientziak” izeneko jardunaldia egin zen Bilbon, Mutualiak antolatuta, “Enpresa elkartuen Mutualia Topaketen” barruan.

Mutualia topaketak jardunaldi-formatu berri bat dira, eta Mutualiak gaurkotasuneko gaiak lantzen ditu haietan. Halaber, zenbait enpresari gonbita egiten zaie enpresa-kudeaketan eta zenbait arlotan funtzionatu duten esperientziak azaltzeko, ideia berriak eta/edo ikuspuntu desberdinak eskaintzeko.

Jardunaldiaren hasieran, Mutualiaren egungo egoera aztertu da, eta, ondoren, bi enpresa mutualistak (URGATZI eta MUBEA) beren esperientzia azaldu dute, SOLUTIA GLOBAL HEALTHekin batera.

Katalin del Campo mendekotasunari eta gizarte-bazterketari arreta emateko laguntza-baliabideen prestazio eta kudeaketa integralean espezializatuta dagoen URGATZI enpresaren Garapen, Enplegu eta Talentuko arduraduna da. Zenbait gairi buruz aritu da, hala nola entzuteko guneak ezartzeaz, pertsonen beharrak ezagutzeko, pertsonen inplikazioa lantzeko inkestak prestatzeaz eta erdi-mailako arduradunak absentziak jakinarazteko protokoloetan prestatzeaz, laneko absentzien murrizketan plantillaren aintzatespen eta inplikazio handiagoa ekarri duten elementuak izateagatik.

Javier Alcubillak, automobilaren industria hornitzen duen MUBEA enpresako Giza Baliabideen zuzendariak, MUBEA enpresak absentziengatik galdutako egunak kontrolatzeko egin dituen aurrerapenen berri eman digu. Horretarako, zenbait ekintza jarri ditu abian, hala nola absentziak kudeatzeko protokolo berriak garatzea, absentziaren aurreabisurako prozedura ezartzea, komunikaziorako espazio berriak sortzea eta absentismoari buruzko adierazleak doitzea eta birdefinitzea, hori guztia Plan Estrategikotik sustatutako Ekintza Plan baten esparruan.

SOLUTIA GLOBAL HEALTHen aldetik, César Castelek Absentzien Kudeaketako oinarrizko printzipioak azaldu ditu, hala nola enpresaren zuzendaritza inplikatzearen garrantzia, langileen esku dagoen erabaki-balantza edo etengabeko komunikazioari eusteko interesa, kudeaketa-moduetan izaten diren aldaketak enpresan pixkanaka errotzeko, laneko arriskuen prebentzioaren arloan arrakastaz egin dugun moduan.

Azkenik, Mutualiak Absentzien Prebentzio eta Kudeaketarako Planaren eredu bat aurkeztu du, Gidan (2019) oinarritua. Horretan, beste berritasun batzuen artean, barne hartzen da lau protokolo-eredu ezartzea, enpresei metodologia hori beren erakundeetan txertatzen laguntzeko. Plan horren bertsio informatikoaren aurrerapen bat ere ikusi ahal izan dugu, laster eskuragarri izango dena enpresa elkartuentzat.

-(e)an bidalia

MutuaLex 251 zk.

mutualex

Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O., G.A.O. eta E.B.A.O.), 2023ko maiatzaren 27tik ekainaren 02rako astea.

-(e)an bidalia

INGURUMENAREN MUNDUKO EGUNA: “Plastikoek eragindako kutsadurarik gabe”

plastico 2023

2023ko Ingurumenaren Munduko Eguneko “Plastikoek eragindako kutsadurarik gabe” kanpainak dei egiten du soluzioak ezartzeko plastikoaren erabilerak eragindako kutsadurari amaiera emateko.

Mutualiak, ingurumenean duen eragina murrizteko beste urrats batean eta plastikoa murrizteko helburuaren barruan, hainbat ekintza egin ditu, hala nola:

  • Plastikozko poltsak paperezko, oihalezko eta konposta egiteko materialezko poltsekin ordeztea
  • Plastikozko botilatxoak eta ur-botilatxoak kentzea
  • Bezeroei ematen zaizkien kudeaketa-karpetetan material birziklagarria erabiltzea

Baina ez da nahikoa materialak ordezkatzea. Lehenengo jarraibidea plastikoaren alferrikako erabilera murriztea da, batez ere erabilera bakarrekoa, ekonomia zirkular baterantz aurrera egiteko, hiru jarraibide hauek konbinatuz: berrerabiltzea, birziklatzea eta plastikoarekiko alternatiba iraunkorretarantz birbideratzea eta dibertsifikatzea.

Funtsezkoena kontsumo arduratsuari eustea da, inpaktu negatiborik ez sortzeko, eta gogoraztea hondakinik onena sortzen ez dena dela.

Campana-ONU-para-el-medio-ambiente

ONU ingurumen kanpaina

-(e)an bidalia

Prebentziozko Begiradak argazki erakusketaren maileguarekin hasiko gara berriro

Erakusketa ikus-eragin handiko 43 argazkik osatzen dute, segurtasunari eta osasunari buruzko kontzientziazio-mezuekin batera.

Etenaldi baten ondoren, berriro jarri da martxan Prebentziozko Begiradak erakusketaren mailegua.

Ibilbide berri honetan, Mutualiak antolatutako Lan Arriskuen Prebentzioari buruzko Argazki Lehiaketan parte hartu dutenen argazki berriak gehitu dira.

43 argazkiekin eta horiekin batera doazen mezuekin, Mutualiak gizartearen begirada finkatu nahi du laneko istripu eta gaixotasunen problematikan, guztion artean lan-ingurune seguruagoak eta osasungarriagoak lortu behar ditugula kontzientziatuz eta barneratuz.

Prebentziozko Begiradak hainbat formatutan eskura ditzakete enpresa mutualistek, erakusketa-zentroetan erakusteko. Adibidez, duela gutxi, erakusketa Euskalduna Jauregian egon da, Osalanek antolatutako Segurtasun eta Osasunari buruzko Nazioarteko V. Biltzarrean, eta apirilaren 28ko Laneko Segurtasun eta Osasunaren Munduko Egunarekin bat eginez bi enpresa mutualista hauetan izan da: Euskaltel eta EASO Politeknikoa.

Erakusketaren maileguari buruzko informazioa jasotzeko: Mutualiako Prebentzio Aholkularitza, prebentzioa@mutualia.eus

Miradas de prevención 43 fotografías de la exposición

-(e)an bidalia

Aldi baterako ezintasunen arloan indarrean sartu diren berritasunak

Ezintasunak baloratzeko taldeak

Ezintasunak baloratzeko taldeen esku-hartzea desagertu egin dira 365 egun baino gehiagoko eta 545 egun baino gutxiagoko ABE-prozesuetale jarduketetatik.

Nor arduratuko da orain funtzio horretaz?

GSINko Ikuskaritza Medikoaren esku daude eskumen hauek: sendatu edo hobetzeagatiko alta medikoa ematea, GSINren azterketa medikora arrazoirik gabe ez agertzeagatiko alta medikoa ematea, ezintasun iraunkorreko proposamena duen alta medikoa ematea, alta medikoaren ondorengo 180 egunetan patologia beragatik edo antzekoagatik baja medikoak ematea, eta langileak alta medikoa/sendaketa dela-eta edo GSINen azterketa medikora arrazoirik gabe ez agertzeagatiko alta dela-eta aurkeztutako desadostasuna baloratzea.

Nola helaraziko da informazio hori?

Enpresek gaur egun jasotzen ari diren modu berean jasoko dute jakinarazpena, hau da, SILTRA bidez edo dagokion postontziaren bidez —Autorizaciones RED Directo baimenen kasuan—.

Luzapena automatikoa izango da alta medikorik ez badago 365 eguneko epea agortutakoan, eta horrek esan nahiko du langilea luzapen-egoeran dagoela. (Enpresak ez badu alta medikoaren jakinarazpenik jaso, joko du langilearen ABE egoera luzatu egin dela.)

Aldaketak ordainketa eskuordetuan

365 egun baino gehiagoko ABE-prozesuetan ABE-prestazioa (ordainketa eskuordetua) ordaintzeko nahitaezko lankidetzari dagokionez, honako egoera hauetara arte mantenduko da:

  • Sendatzeagatiko/hobetzeagatiko/azterketa medikoetara arrazoirik gabe ez agertzeagatiko alta medikoa jakinaraztea.
  • Alta medikoa eman den hileko azken eguna, ezintasun iraunkorraren proposamena egin denean.
  • ABEaren 545 eguneko gehieneko epea igarotzea.
  • Alta medikoarekiko desadostasunaren ebazpenak ondorioak izan arte.

Enpresek zer jakinarazpen jasoko dute?

Alta medikoa sendatzeagatik/hobetzeagatik/azterketa medikoetara arrazoirik gabe ez agertzeagatik izanez gero, enpresek bi jakinarazpen jasoko dituzte:

  • Lehenengo jakinarazpen batean, jakinaraziko da alta medikoa eman dela, eta bertan adieraziko da langileak ebazpena jasotzen duen unean izango dituela ondorioak. Ordura arte, prestazioaren ordainketako lankidetza mantendu egingo da.
  • Bigarren jakinarazpen batean, alta medikoaren ondorioen dataren berri emango da.
-(e)an bidalia

Mutualex epaia 2023ko Maiatza

sentencia

AUZITEGI GORENEKO LAN ARLOKO SALAREN 495/23 EPAIA, OTSAILAREN 1EKOA, DOKTRINA BATERATZEKO 514/20 ERREKURTSOA, TXOSTENGILEA: ANTONIO VICENTE SEMPERE NAVARRO

mazoa

Eztabaidagaia da zehaztea ea langile batek baduen eskubidea bere erretiro-pentsio aktiboa % 100eraino handitzeko pentsioduna kide den ondasun-erkidego batek egindako lan-kontratazio baten esparruan.

Hasteko, datu hau azpimarratu behar da: demandatzaileak erretiroa hartu zuen, eta egiten zuen jarduera bere kontura egiten jarraitu zuen, Langile Autonomoen Araubide Bereziaren barruan. Une horretan, nekazaritza-ustiapen baten titularra zen, bere emaztearekin % 50ean, eta, ustiapen horretan, demandatzaileak besteren konturako langileak zituen bere kargura, pertsona fisiko gisa.

Aurrerago, demandatzaileak eta haren emazteak ondasun-erkidego bat formalizatu zuten nekazaritza-ustiapena aurrera eramateko, langileak ondasun-komunitatean subrogatuz eta demandatzailearekin pertsona fisiko gisa zuten loturatik askatuz.

Gerora, erretiro-pentsioa % 100era igotzea eskatu zuen demandatzaileak. GSINk uko egin zion eskaerari, eta, ondorioz, demanda aurkeztu zuen hark.

2019/10/8an, Iruñeko Lan Arloko 4. Epaitegiak epaia eman zuen, demanda hori ezetsiz.

Erregutze-errekurtsoa aurkezturik, Nafarroako Auzitegi Nagusiko Lan Arloko Salak 419/2019 epaia eman zuen, errekurtsoa gaitzetsiz.

Doktrina bateratzeko xedez, arau hauek aztertzen ditu, besteak beste, Salak:

  • Kode Zibilaren 392. artikulua: Erkidegoa bada, izan, gauza edo eskubide baten gaineko jabetza zenbait pertsonari indibisoan dagokienean.
  • Langileen Estatutuaren 1.2 artikulua: Lege honen ondorioetarako, aurreko paragrafoan aipatutako pertsonen zerbitzuak hartzen dituzten bai pertsona fisiko edo juridiko guztiak, zein ondasun-erkidego guztiak, enpresaburu izango dira; baita aldi baterako laneko enpresek enpresa baliatzaileei uzteko kontrataturiko pertsonen zerbitzuak hartzen dituztenak ere.
  • Langileen Estatutuaren 49.1 g) artikulua: [Lan-kontratua amaitu egingo da] Enpresaburua hil, edo Gizarte Segurantzan dagokion araubidean aurreikusitako kasuetan erretiratzen bada, edo ezgaitasuna aitortzen bazaio, 44. artikuluan xedaturitakoaren kontra joan gabe; edo kontratatzailearen nortasun juridikoa amaitzeagatik.
  • Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren 213.1 artikulua: 1. Erretiro-pentsioaz gozatzea bateraezina izango da pentsiodunak lana egitearekin, legez edo erregelamenduz zehazten diren salbuespenekin eta moduan. Aurrekoa gorabehera, erretiroa hartzen duten pertsonek bateragarri egin ahalko dute pentsioa jasotzea eta lanaldi partzialeko lan bat egitea, erregelamenduz ezartzen den moduan. Egoera horrek irauten duen bitartean, pentsioa murriztuko da pentsiodunaren
    lanaldiari, parekagarria den lanaldi osoko langile batenarekin alderatuta, aplikagarri zaion murrizketarekin alderantzizko proportzioan.
  • Gizarte Segurantzako Lege Orokorraren 214.2 artikulua: Lanarekin bateragarria den erretiro-pentsioaren zenbatekoa hasierako onarpenean ateratako zenbatekoaren ehuneko 50 izango da, egoki bada pentsio publikoaren gehieneko muga aplikatu ondoren, edo lanarekiko bateragarritasuna hasten denean jasotzen ari denarena, gutxienekorako osagarria, edozelan ere, kontuan hartu gabe, pentsiodunak egiten duen lanaldia edo jarduera edozein dela ere. Hala ere, jarduera norberaren kontura egiten bada eta egiaztatzen bada besteren konturako langile bat gutxienez kontratatuta daukala, lanarekin bateragarria den pentsioaren zenbatekoa ehuneko 100era iritsiko da”.
  • Gizarte Segurantzako Lege Orokorraren 305.1 artikulua: Gizarte Segurantzako Norberaren Konturako Langileen edo Langile Autonomoen Araubide Bereziaren aplikazio-eremuan nahitaez sartuta egongo dira hemezortzi urtetik gorakoak izan eta ohikotasunez, pertsonalki, zuzenean, beren kontura eta beste pertsona baten zuzendaritza- eta antolaketa-esparrutik kanpo irabazizko jarduera ekonomiko profesional bat egiten duten pertsonak, besteren konturako langileei enplegua eman ala ez eman, lege honetan eta berau aplikatu eta garatzeko arauetan zehaztutako moduan eta baldintzetan.
  • Prozedura Zibilaren Legearen 6.2 artikulua: Alderdi izateko gaitasuna. Legearen aginduz kudeatzaileek eta partaideek izan dezaketen erantzukizunari kalterik egin gabe, edozein kasutan, demandatuak izan daitezke pertsona juridikoak izateko lege-eskakizunak bete ez dituzten erakundeak, baldin eta pertsona- eta ondare-osagai ugariek osatu badituzte halakoak, betiere helburu zehatza lortzeko.

Beste alde batetik, kontraste gisa, Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiko Lan Arloko Salak emandako 2019ko ekainaren 18ko 3214/19 epaia aipatzen da, zeinean zuzenbidearen araberakotzat jotzen baita ondasun-erkidego bateko bazkide eta besteren konturako langile baten enplegatzaile den pertsona baten erretiro-pentsioa % 100ekoa izatea.

Epai horretan, aurretiazko beste epai batzuk aipatzen dira (otsailaren 8ko 119 eta 120/22 epaiak, Doktrina Bateratzeko 3087/20 eta 3930/20  Kasazio Errekurtsoak), baina ezaugarri batek bereizten ditu egitatezko kasu honetatik: kasu horietan, erretiro aktiboaren % 100 lortu nahi zutenak merkataritza-sozietate bateko autonomo administratzaileak edo kontseilariak ziren. Hala eta guztiz ere, Sala ondorio berera iristen da bi kasuetan, eta ezetsi egiten du aurkeztutako kasazio-errekurtsoa.

Emandako argudioen arabera, eztabaidagai den ondasun-erkidegoa “funtzional” edo “enpresarial” motakoa da, hau da, jabekidetza hutsetik haratago doana, eta, beraz, trafiko juridiko-merkantilean jarduten duena, negozio bat ustiatzeko enpresa-jarduera bati loturik. Hortaz, merkataritza-sozietateen parekotzat har daiteke, eta ondorioz, erkidego horretako kideek enpresari-izaera dute legez. Gure ordenamendu juridikoak nortasun juridikoarekin lotutako ondorio jakin batzuk aitortzen dizkie enpresariei; besteak beste, legitimazioa eta gaitasun prozesala.

Pertsona fisikoaren izaera duten enplegatzaileen erretiroak haien konturako langileen kontratuen iraungipena eragin ez zezan, enplegatzaile horiek erretiroa hartu eta, aldi berean, erretiro-pentsio osoa jasotzeko aukera aurreikusi zen, salbuespenez.

Hori horrela izanik, norberaren konturako jarduera bat egiteko bete beharreko lehenengo baldintza betetzen da, baina ez bigarrena, hau da, besteren konturako langile bat kontratupean izatea. Izan ere, enplegatzailea ez da pertsona fisiko bat, baizik eta ondasun-erkidegoa, eta, ondorioz, ez dira bateragarriak erretiro-pentsioa eta jarduera produktiboa.

Hortaz, norberaren konturako jarduera bat egiten den bitartean erretiro-pentsioaren % 100 jaso ahal izateko, ez da baliozkoa ondasun-erkidegoaren (nekazaritza-ustiapena, pentsiodunak eta haren emazteak osatua) eta plantillaren arteko lan-kontratazioa.

Jon Careaga Correa

Mutualiaren Aholkularitza Juridikoko letradua

-(e)an bidalia

Kontsulta juridiko 2023ko Maiatza

consulta

Frankiziapeko merkataritza-klinika batean langile autonomo ekonomikoki mendeko gisa (LAEM) lan egiten duten odontologia-arloko espezialistak. Besteren konturako langile gisa hartu beharko lirateke?

kontsulta

20/2007 Legearen 11. artikuluaren arabera (Langile Autonomoen Estatutua) eta 197/2009 Errege Dekretuaren 1. eta 2. artikuluen (garapeneko araudia) arabera, langile autonomo ekonomikoki mendekoa (LAEM) da jarduera ekonomiko edo profesional bat irabazi-asmoz, ohikotasunez, pertsonalki, zuzenean eta nagusiki pertsona fisiko edo juridiko batentzat −bezeroarentzat− egiten duen pertsona fisikoa. Ekonomikoki mendeko diren langile autonomoek pertsona fisiko edo juridiko horrekiko mendekotasun ekonomikoa dute, haiengandik jasotzen baitute langile autonomo gisa egiten duten jardueraren errendimendutik lortutako diru-sarreren % 75, gutxienez. Autonomia funtzionalaren eta mendekotasun ekonomikoaren baldintzez gain, beste baldintza batzuk ere aldi berean bete behar dira. Hala, baldintza hauetako bat betetzen ez bada, ez dira LAEM gisa hartuko:

  1. Bere kargura besteren konturako langilerik ez izatea eta jarduera hirugarrenekin ez kontratatzea edo azpikontratatzea, ez ekonomikoki mendeko den bezeroarekin kontratatutako jardueran, ez beste bezero batzuekin kontrata ditzakeen jardueretan.
  2. Jarduera modu bereizian egitea, bezeroaren konturako edozein lan-kontratupean zerbitzuak eskaintzen dituzten langileekiko.
  3. Jarduera aurrera eramateko beharrezkoak diren ekoizpen-azpiegitura eta material propioak izatea, bezeroak dituenekiko independenteak, baldin eta jarduera horretarako garrantzitsuak badira ekonomikoki.
  4. Jarduera antolakuntza-irizpide propioekin aurrera eramatea, bezeroak eman ditzakeen jarraibide teknikoak gorabehera.
  5. Jardueraren emaitzaren araberako kontraprestazio ekonomiko bat jasotzea, bezeroarekin hitzarturikoan oinarrituz, bere gain hartuz jarduera horre arriskua eta mentura.

Bistan denez, Langileen Estatutuaren 1.1 artikuluan zehazten den lan-harremana egoteko (enplegatzailearen antolakuntza- eta zuzendaritza-esparruan besteren kontura ordainpeko zerbitzuak borondatez eskaintzen dituena), banan-banan aztertu beharko da kasu bakoitza. Alegia, kasuz kasu begiratu beharko da ea betetzen diren langile bat Mendeko Langile Autonomoen Araubide Berezira atxikitzea ahalbidetzen duten baldintzak.

Auzitegi Goreneko Lan Arloko Salak berriki emandako epai batek (33/2003 epaia, urtarrilaren 17koa) ontzat eman du klinika odontologiko batek aurkezturiko doktrina bateratzeko kasazio errekurtsoa (3291/20). Klinika horretako langileak Langile Autonomoen Araubide Berezian (LAAB) alta emanda zeuden.

Egitatezko kasuan, aztertzen da ea enpresa ezagun baten (VITALDENT) frankiziapeko merkataritza-klinika batekin lotura duten odontologoek enpresa horrekin lan-harremanik duten ala ez, eta, beraz, ea Langile Autonomoen Araubidera atxikita egotea zuzenbidearen araberakoa den ala ez.

Epai horretan, xehe-mehe aztertzen dira profesional horien autoantolakuntza adierazten duten ezaugarriak, eta, hala, bereizi egiten da epai horretan ez bezala lan-harremana dagoela ondorioztatu izan duten epai judizialetatik.

Aztertutako premisa faktikoan aldi berean ematen diren inguruabar hauek hartzen ditu kontuan epaiak, kasu honen lan-izaera destipifikatzen duten ezaugarri gisa:

  • Aldeen arteko kontratu idatzi bat dago, eta ez da antzeman kontratu horretatik bereiztea adieraziko lukeen portaerarik edo errealitaterik.
  • Ez da egiaztatu mendekotasunik, askatasuna baitago jardueraren egunak eta ordutegiak zehazteko.
  • Eskainitako zerbitzuetatik eratorritako fakturazioaren ehuneko bat jasotzen da, baina ordaindua ez izateko arriskua hartuz.
  • Profesional bakoitzak kanon bat ordaintzen dio klinikari haren instalazioak erabiltzeagatik.
  • Profesional bakoitzak zehazten ditu prezioak, frankizia-emaileak gutxi gorabeherako gida bat duen arren.
  • Fakturaziotik ehuneko bat kentzen da frankiziapeko enpresak utzitako material eta bitarteko pertsonalengatik.
  • Klinikak ez du zuzendaritza medikorik, eta odontologoek ez dute lanak banatu edo ikuskatzen dituen goragoko organorik.

Edonola ere, Salak argi eta garbi esaten du doktrina hori ezin dela orokortu frankiziapeko hortz-klinika guztietara, ez eta VITALDENTen frankiziapeko guztietara ere, baizik eta kasu honetan ematen diren ezaugarri berak dituztenetara bakarrik.

Jon Careaga Correa

Mutualiaren Aholkularitza Juridikoko abokatua