Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O., G.A.O. y E.B.A.O.). 2026ko uztailaren 25etik 31ra bitarteko astea
Opor garaia iritsi da! Abuztuan ez da MUTUALEX zerbitzurik egongo. Irailean bueltatuko gara.
Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O., G.A.O. y E.B.A.O.), 2026ko uztailaren 18tik 24rako astea.
Mutualiak konpromiso sendoa du bide-segurtasunarekin, eta hainbatetan aritu izan da Eusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzarekin elkarlanean; adibidez, 2018tik hartzen du parte Bide Segurtasunarekin Konpromisoa duten Euskal Enpresen Sarean (Innovabide).
Konpromiso horren ildotik, Mutualiak bat egin du Bide Segurtasunaren aldeko Euskal Itunarekin, eta berretsi egin du ekimen horren helburuei babesa ematen diela. Helburuon ardatza bide-segurtasuna etengabeko hobetzea eta EAEko mugikortasuna jasangarria eta segurua izatea da.
Itunarekin bat eginda, erantzukizun kolektiboan, erakundeen arteko elkarlanean eta etengabeko inplikazioan oinarritutako ikuspegi partekatua babesten du, mugikortasun seguruago, jasangarriago eta bizitzarekiko errespetuzkoago baterantz aurrera egiteko.
Bat egiteak ez dakar aldaketa esanguratsurik Mutualiaren jardueran; aitzitik, duela urte batzuk hasi zuen bidea indartzen du. 2025 baino lehenagotik darama jarduketak eta ekintza errepikariak garatzen. Besteak beste, hauek nabarmentzen dira: bide-segurtasuna prebentzio-planean sartzea, uhalak mailegatzea, urrutiko lana eta ordutegi-malgutasuna, ekitaldietarako autobusak kontratatzea, enpresa elkartuei informazioa eta tresnak ematea, dibulgazio-jarduerak eta tailerrak, Innovabide sarean parte hartzea eta Mugikortasunaren Europako Astea zabaltzea. Jarduketa horiek guztiak erakundearen ohiko operatiboaren parte dira, eta bat datoz itunaren helburu estrategikoekin.
Sinatzen dugun instituzio eta entitateok konpromisoa hartzen dugu Bide Segurtasunaren aldeko Euskal Ituna ezartzen eta finkatzen aktiboki parte hartzeko. Elkarlan koordinatua eta iraunkorra izango dugu, EAE seguruagoa izan dadin bidea erabiltzen duten guztientzat.
Modu berean, Trafiko Zuzendaritzarekin lankidetzan, itunaren esparruan garatzen ditugun ekintzen jarraipena egingo dugu urtero, Mutualiak helburuak betetzen zenbateraino laguntzen duen baloratzeko.
Elkarrekin egiten ditugun jarduera zehatzen berri ematen jarraituko dugu. Hitzarmen berri hori —beste akordio batzuk ere baditugu hainbat erakunderekin— lagungarria da Mutualiak pertsonen osasun, segurtasun eta ongizaterako eskubidea bermatzeko duen helburuari dagokionez.
Sektore publikoko langile baten kasu konkretua da. Lan-bizitzan zehar enpresa bererako eman ditu zerbitzuak, hainbat maila-igoera izan ditu, eta erantzukizuneko lanpostu betera iritsi da. Azken kontratuan, non buruzagitza eta kanpoan uzte konbentzionala gaitzen baitzaizkio, hau dioen klausula bat ageri da: “langilea nahitaez erretiratuko da 65 urte betetzean”. Era berean, kontratuaren arabera, bertan espresuki zehazten ez den guztiari dagokionez, alderdiek Langileen Estatutuan eta lan-zuzenbide komuneko gainerako arauetan xedatutakoa bete beharko dute.
Adina 65etik 67ra legez aldatuta, une horretan ezarritako erretiro-adinarekin bat datorren erretiro-adin berria jakinarazi dio enpresaburuak langileari, eta 67 urte betetzean, enpresak lan-harremana amaitu dela abisatu dio. Langilearen ustez, kontratu-klausula hori ezin da aplikatu, Konstituzioak debekatutako diskriminazio bat dakarrelako, eta, beraz, haren iritziz, erabat deuseza da, enpresak ezin du behartu erretiroa hartzera, eta nahitaez berriro laneratzea eskatzen du.
Erantzuna Auzitegi Gorenaren 2026ko martxoaren 11ko epai batean aurkituko dugu. Epai horrek aztertzen du ea aipatutako kontratuaren klausula baliozkoa den lan-harremanaren amaiera zehazteko edo kaleratze deusez baten aurrean gauden. Halaber, gogorarazten du Auzitegi Gorenak askotan jorratu dituela nahitaezko erretiroaren klausulen baliozkotasunari buruzko gaiak. Dena den, alde handi bat dago: hitzarmenean agertzen ziren aurreikuspenak ziren, kasu honetan ez bezala. “Hitzarmenetik kanpoko langilea” da.
Diskriminazioagatiko kaleratze deusez baten aurrean gaudela zergatik uste duen azaltzen du auzitegiak:
“…Aztergai dugun gaiari dagokionez, lan-kontratuan labur txertatutako klausula baten aurrean gaude [«langilea nahitaez erretiratuko da 65 urte betetzean»], eta ez dira espresuki aipatzen hitzarmen kolektiboetan jasotzen diren nahitaezko erretiro-klausulak baliozkoak izateko legean (Langileen Estatutuaren hamargarren xedapen gehigarria) xedatutako enplegu-politikekiko loturari buruzko baldintzak.
Ezin da onartu enpresaren III. hitzarmen kolektiboko — “legezko erretiro arrunta” arautzen da bertan— aurreikuspenetara isilbidez edo inplizituki jotzen denik. Izan ere, lan-kontratuaren lehenengo klausulak (Kode Zibilaren 1281. Artikulua) argi eta espresuki zehazten du «kontratu honen klausulei» aplika dakiekeen araubide juridikoa.
Ezin da eztabaidatu langile eskatzailea, saileko buruaren lanpostua zuenez, Estatuko Portuen Hitzarmen Kolektibotik kanpo zegoela.
Beraz, klausularen zehaztapenetan ez bazen hitzarmen kolektiborako igorpenik jasotzen, printzipioz alderdien autonomia pribatuaren esparruan egin zitekeena, berariaz ezarri izan balitz (Langileen Estatutuaren 3.1 c) artikulua), nekez jo daiteke orain nahitaezko erretiroaren banakako klausularen alegazio edo justifikazitzat.
«Iura novit curia» printzipioa (epaileek zuzenbidea ezagutzen dute) da, hain zuzen ere, diskriminaziorik ez dagoela dioen alegazioa tartean sartzea eragozten duen legezko arrazoia.
Langileen Estatutuaren 3.1 b) eta c) artikuluak «alderdien borondatea» aipatzen du lan-harremanaren iturburu gisa. «Lan-kontratuan agertu behar da hori, eta xedea bidezkoa izan. Inola ere ezin dira ezarri, langilearen kaltetan, ez lege xedapenen eta hitzarmen kolektiboen kontrako baldintzak eta ezta langilearentzat hobeak ez diren baldintzak ere».
Aztergai digun gaiaren kasuan, klausularen edukia, gogora dezagun, adinagatiko nahitaezko erretiroa ezartzera mugatzen da soil-soilik, eta bateraezina da lege-erregulazio horrekin, jurisprudentzia-doktrinarekin eta EBJArenarekin —auzitegiaren epaian aipatzen da—. Lan-kontratuan itundutako nahitaezko erretiroaren klausula ez dago guztiz justifikatuta, eta, hortaz, enpresaburuak alde bakarretik aplikatzen badu, bete beharreko zuzenbideko gutxienekoak urratuko ditu.
Langileen Estatutuak alegatutako 10. xedapen gehigarriak, hainbat aldaketarekin, eta une horretan aplikatu beharrekoa kontuan hartuta, ezartzen du hitzarmen kolektiboetan erretiro-adina betetzeagatik kontratua azkentzeko arautzen diren klausulak enplegua sustatzeko neurri zehatzei lotu behar zaizkiela. Nahiz eta arau konbentzionalaren mende ez egon, langileak bere borondatez parekatu ahal izan zen hitzarmen kolektiboko subjektuekin bere kontratuaren erregulazio-araubidean”.
Hitz batez, ez da bidezkoa nahitaezko erretiroa ezartzea lan-kontratuko itun indibidual baten bidez, ezta enpresaren eta langilearen artean espresuki itundu den kasuetan ere, aztergai dugun kasuan itundu ziren baldintzetan. Dena den, horrek ez du eragozten hitzarmen kolektiboetan jasotako nahitaezko erretiroko klausulen baliozkotasunerako legean (Langileen Estatutuaren hamargarren xedapen gehigarria) xedatutako enplegu-politikekiko loturari buruzko baldintzak espresuki aipatuta edo horietara igorrita ituntzea.
Mutualiako lege-aholkularitzako abokatua
Norabide aldaketa bat egon da langileek laneratze-gehigarria edo -prima lortzeko duten eskubidearen aitorpenaren inguruko jurisprudentzia-dinamikan, eta bi egoera bereizten dira: langileek ordaindutako eta justifikatutako baimena izatea, edo aldi baterako ezintasuna (ABE) izatea, izan gaixotasun arruntagatik edo lan-istripuagatik.
Bereizketa hau egiten hasi dira, enpresak desberdindu egiten dituelako ordaindutako eta justifikatutako baimenenak (heriotza, senideen esku-hartzea…), ABEak edo beste mota batzuetako baimenak, hala nola kreditu sindikala, zeinari ordainketa-eskubide hori ematen zaion.
Auzitegi Nazionalak demandaren zati bat onartu du, eta baimenen artean bereizketa ezarri du; horretarako, baimen batzuk onartu ditu, eta beste batzuk ukatu, eta azken horien artean dago, asimilazioa dela eta, ABE egoera.
Dagozkien errekurtsoak jarri ondoren, diskriminazio-kontuei buruzko hainbat alegazioekin, Auzitegi Gorenak Auzitegi Nazionalari zuzendu zion argudiatuz laneko absentzia guztiak ez direla zertan berdin ulertu, eta, horretarako, kontratu bat eteteak dakarren ondorio legaletan oinarritu zen, zeina ABEren prestazioan zehar badagoen eta ez ordaindutako baimenetan.
Baimenen eta lizentzien arauketa eta ABEgatiko lan-kontratua etetearen kasuak desberdinak dira; Langileen Estatutuko 37. artikulu horren arauketak abiapuntu du ordaindua izatea, alegia, ez dira indarrak berritzeko lanetik hartzen diren atsedenak, baizik eta laneko absentzia justifikatuak, ordainduak eta berreskuraezinak. Haatik, ABE egoerek lan-kontratua etetea dakartenez, lan egiteari utzi behar zaio, eta, ondorioz, soldata ordaintzeari ere utzi egiten zaio, nahiz eta ordezko prestazio publikoa eskuratzeko aukera izan. Beraz, ondorioztatzen da jarduera-prima ez dela eman behar ABEgatik kontratuak etenda dirauen egunetan, kontingentziaren jatorria edozein dela ere.
Aitzitik, laneratze-prima legezko soldata-kontzeptu eztabaidagarria da, ohiko lan-jarduerari lotzen zaiona eta hilero ordaintzen dena, zeinean benetako lan-egun guztiak ordaintzen diren, bai eta oporrak eta atseden konpentsatzaileak ere. Hortaz, lizentzietan eta ordaindutako baimenetan laneratze-prima ordaintzea hitzarmenak adostutakoaren gutxienekoaren parte dira, eta horretan oinarrituta adierazten da eragindako langileek eskubidea dutela laneratze-prima jasotzeko, baldin eta aurrez legez ordaindutako gisa jasotako baimen bat badute.
Zalantzarik gabe, garrantzi handiko epai bat da, argi eta garbi bi arau ezartzen dituena: lehenengoa da alderdi negoziatzaileek adostutako hobekuntza konbentzional batek ezin ekar dezakeela langile guztiek jasotzeko eskubidea duten ordainketa bat kentzea, baldin eta aldez aurretik legez ordaindutako gisa jasotako baimen bat erabiltzen bada (Langileen Estatutuaren Legearen 37.3 artikulua). Beraz, haren ordainketaren ondorioetara tratatu behar dira, benetako lana balitz bezala. Bigarrena da laneratze-gehigarria edo -prima, zeinaren ingurukoa den eztabaida, ez dela ordaindu behar langilea kontingentzia arrunt edo lan-kontingentziagatik bajan egon eta, hortaz, kontratua etenda izatean, nahiz eta baieztapen horri, Auzitegia amaitzean, ñabardura garrantzitsu bat egin: «…hala ere, argi utzi behar da ezingo litzatekeela onartu enpresak opor-egunak sartzea aldi baterako ezintasunagatiko kontratuaren etete-aldian. Hala egingo balitz, oporretarako eskubideari eragingo litzaioke, eta oporrak ezin dira murriztu langilearen aldi baterako ezintasunagatiko aurretiazko egoera dela eta, ezta aldi baterako ezintasunaren aldian egin ere…
Hitzarmen edo akordio kolektibo askok primak edo laneratze-, produktibitate- edo presentzia-gehigarriak dituzte, lanera joatea sustatu eta absentismoari aurre egiteko diseinatuta. Epai horren ondoren, enpresek arduraz berrikusi beharko dituzte ordaindutako baimenak absentzia zigorgarriekin parekatzen dituzten klausula horiek.
Mutualiako lege-aholkularitzako abokatua
Isozianatoak konposatu kimiko oso erreaktiboak dira, eta talde funtzionala dute bereizgarri (-N=C=O). Monomero ere dei dakieke, eta polimeroak edo poliisozianatoak sor ditzakete beste konposatu batzuekin erreakzionatzen badute.
Talde horren barruan, diisozianatoak daude: eraikuntzan, ibilgailuen konponketan, altzarigintzan, ehungintzan, etxetresna elektrikoen fabrikazioan, makinerian, osagai informatikoetan eta abarretan. Poliuretanoak fabrikatzeko funtsezko osagaia dira, eta honelakoetan erabiltzen dira: aparretan, pinturetan, bernizetan, zigilatzaileetan, estalduretan eta itsasgarrietan. Horiek guztiak pistolaz, arrabolaz, brotxaz, apar bidez, proiekzioz edo isurketa bidez aplikatzen dira.
Esposizioa lurrunak, aerosolak edo partikulak arnasteagatik eta larruazalarekin kontaktuan egoteagatik gertatzen da. Arriskua aplikazio-eragiketetan ager daiteke, nahasketak prestatzen direnean, ontziz aldatzean, ekipoak garbitzean, mantentze-lanetan, hondakinak kentzean edo ontzi irekiak manipulatzean.
Sentsibilizatzeko gaitasun handiko substantzia kimikoak dira. Hasierako esposizioaren ondoren erantzun alergikoa eragin dezakete eta, gero, oso kantitate txikiek arnasketako edo larruazaleko sintomak eragin ditzakete: laneko asma, errinitisa, begietako, larruazaleko eta arnasbideetako narritadura eta dermatitis jakin batzuk.
Duela gutxi, Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Institutu Nazionalak (LSOIN) diisozianatoei buruzko informazioa eguneratu eta zabaldu du.
Prebentzioko Ohar Tekniko (POT) berriak argitaratu dira, eta ohar horiek konposatuekin lotutako arriskuei buruzko ikuspegi osoa eskaintzen dute, baita lan-ingurunean arrisku horiek kontrolatzeko beharrezkoak diren neurriei buruzko ikuspegia ere. POT horiek diisozianatoei buruzko oinarrizko kontzeptuak, langileen osasunean dituzten ondorioak, arriskuak ebaluatzeko metodoak, kontrol-neurriak eta araudiaren arloko aurrerapenak jasotzen dituzte. Haien helburua da enpresei eta prebentzio-zerbitzuei irizpide teknikoak eskaintzea, produktu horiekin lotutako arrisku kimikoak hobeto kudeatzeko.
NTP 1192: Diisocianatos en el ámbito laboral I Conceptos generales Efectos sobre la salud | INSST – PDF. POT horrek diisozianatoei buruzko oinarrizko kontzeptuak jasotzen ditu: haien ezaugarriak eta propietateak, ohikoenak diren diisozianatoak, sailkapena eta etiketatzea —CLP Erregelamenduaren arabera—, organismoan sartzeko bideak eta osasunean dituzten ondorio nagusiak.
NTP 1193: Diisocianatos en el ámbito laboral (II): evaluación de riesgos y medidas de control. Legislación | INSST – PDF. POT hau arriskuen ebaluazioan, kontrol-neurrietan eta aplikatu behar den arau-esparruan zentratzen da, substantzia kimikoen merkaturatzearen ikuspegitik nahiz laneko arriskuen prebentzioaren ikuspegitik.
NTP 1194: Diisocianatos en el ámbito laboral (III): métodos de toma de muestra y análisis | INSST – PDF. POT honek laginak hartzeko eta aztertzeko metodoak lantzen ditu, diisozianatoak eta isozianato taldea zehazteko prozedurak barne.
Arriskuen ebaluazioak arnasketa bidezko esposizioa eta larruazal bidezko esposizioa hartu behar ditu kontuan. Azken hori ez da gutxietsi behar, larruazalarekiko kontaktuak sentsibilizazio-prozesuan lagun baitezake. Gainera, diisozianatoak dituzten produktuetan, arriskua aldatu egin daiteke kontzentrazioaren, aplikatzeko moduaren, tenperaturaren, erabilgarri dagoen aireztapenaren, zereginaren iraupenaren eta maiztasunaren, aerosolen sorreraren eta benetako erabilera-baldintzen arabera.
Prebentzio-irizpide orokor gisa, produktua ezabatzea edo ordezkatzea lehenetsi behar da, teknikoki posible denean. Erabilera saihesteko aukerarik ez badago, neurri kolektiboak eta antolaketa-neurriak aplikatu beharko dira: arrisku txikiagoko produktuak hautatzea, sistema itxiak edo erdiautomatikoak erabiltzea, aireztapen orokorra eta erauzketa lokalizatua ezartzea, eraginpean dauden pertsonen kopurua murriztea, esposizio-denbora mugatzea, ekipoak eta gainazalak behar bezala garbitzea, hondakinak modu egokian kudeatzea eta lan-prozedura seguruak ezartzea.
Norbera babesteko ekipamenduak arriskuen ebaluazioaren eta produktuaren segurtasun-datuen fitxaren arabera hautatu beharko dira. Zereginaren arabera, beharrezkoa izan daiteke lurrunen eta aerosolen aurkako arnas-babes egokia, produktuarekin bateragarriak diren eskularruak, babes-arropa, betaurrekoak edo aurpegiko pantaila erabiltzea. Nolanahi ere, norbera babesteko ekipamenduak neurri osagarritzat hartu behar dira, eta ez dituzte kontrol-neurri teknikoak eta antolaketa-neurriak ordeztu behar.
Produktuaren segurtasun-datuen fitxan eta etiketan jasotako informazioa funtsezkoa da diisozianatoen presentzia identifikatzeko, haien arriskuak ezagutzeko eta prebentzio-neurriak ezartzeko. Enpresak ziurtatu behar du informazio hori eskuragarri eta eguneratuta dagoela, eta langileentzat ulergarria dela, bereziki produktu berriak gehitzen direnean, erabilera-baldintzak aldatzen direnean edo zeregin berriak sartzen direnean.
Gainera, diisozianatoak manipulatzen dituzten langileek substantzia horien arriskuei eta haien erabilerarekin lotutako arriskuei buruzko ezagutza nahikoa izan behar dute. Europako araudiak prestakuntza-baldintza espezifikoak ezartzen ditu diisozianatoak industria- eta lanbide-erabileretan erabiltzen dituztenentzat, baita zeregin horiek gainbegiratzen dituztenentzat ere. Betebehar horrek eragiten die, besteak beste, ontzi irekiekin egiten diren eragiketei, nahasketei, pistolaz, arrabolaz edo brotxaz egiten diren aplikazioei, proiekzioari, ekipoen garbiketari eta esposizioa egon daitekeen beste edozein jarduerari.
Prestakuntza horrek aukera eman behar du diisozianatoak dituzten produktuak identifikatzeko, segurtasuneko oinarrizko informazioa interpretatzeko, lan-prozedura seguruak aplikatzeko, babes-ekipamenduak behar bezala erabiltzeko eta isurien, zipriztinen, aireztapen-akatsen edo esposizioarekin bateragarriak diren sintomen aurrean jarduteko. Era berean, gorabeherak jakinaraztea eta, hala dagokionean, osasunaren zaintzara jotzea garrantzitsua dela azpimarratu behar du.
Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O.,
G.A.O. y E.B.A.O.), 2026ko uztailaren 11tik 17rako astea.
Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O.,
G.A.O. y E.B.A.O.), 2026ko uztailaren 4tik 10erako astea.
Nekazaritza-sektoreko istripu larri eta hilgarrien kausa nagusietako bat izaten jarraitzen du traktore-iraultzeak.
LSOINek jakinarazi du 579 pertsona hil zirela 2016.-2025. urteen artean babes-sistemarik gabeko traktorea iraultzearen ondorioz. 2026 honetan, 26 hildako erregistratu dira gaur arte. Kopuru kezkagarria da izan, eta islatzen du beharrezkoa dela prebentzio- eta babes-neurri eraginkorren gainean kontzientziatzea, mota horretako istripuak murriztea lortzeko.
Horretarako, Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Institutu Nazionalak (LSOIN) eta Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Batzorde Nazionalak (LSOBN) «Prebentzioa eta Babesa. Irauli kopuruak» kanpaina abiarazi du, eta Mutualiak bat egin du harekin, nekazaritza-sektorera bideratutako sentsibilizazio- eta kontzientziazio-ekimena den aldetik. Traktorearen erabilera segururako hainbat neurri biltzen ditu, esaterako, iraultzeetarako babes-egitura jartzea (ROPS) eta segurtasun-uhala erabiltzea.
Sartzen den euro bakoitzeko, Mutualiak 1,29 euro itzultzen dizkio gizarteari.
Mutualiak beste maximo bat lortu du 2025ean balio sozialaren sorkuntzan, 663,4 milioi eurora iritsi baita, hau da, % 6,8ko hazkundea izan du aurreko ekitaldiarekin alderatuta.
Emaitza horrek gure jarduerak pertsonengan, enpresa mutualistengan, administrazio publikoetan eta gizarte osoan duen eragin positiboa islatzen du. Balio soziala monetizatzeko gure ereduaren bidez, Balio Sozialaren Monetizazioan parte hartzen dugun taldeak, sortutako balio ekonomikoa ebaluatzeaz gain, asistentziaren kalitatearen, arretaren azkartasunaren, gertutasunaren, prebentzioaren, prestakuntzaren eta gure interes-taldeei laguntzearen bidez ematen ditugun onurak ere ebaluatzen ditugu.
BSEI adierazlea (Balio Sozial Erantsi Integratua) 1,29ra iritsi da berriro ere; horrek esan nahi du, sartutako euro bakoitzeko, Mutualiak 1,29 euro itzultzen dizkiola gizarteari.
2025eko inpaktu garrantzitsuenen artean hauek nabarmentzen dira:
Azken urteotako bilakaerak berretsi egiten du hazkunde-joera iraunkorra: 2022an 580,8 milioi eurokoa zen, eta 2025ean 663,4 milioikoa; hala, balio partekatua sortzearekin eta gizarte-ongizatea hobetzearekin konprometitutako erakunde gisa sendotu da Mutualia.
Emaitza hori posible da Mutualia osatzen dugun pertsona guztion eguneroko konpromisoari eta partekatzen dugun asmoari esker: pertsonak zaintzea, balioa sortzea eta gizarteari eragin positiboa itzultzea.