KONTSULTA JURIDIKOA 2019KO MAIATZA

consulta

Erretiro partzialean, nola kalkulatzen dira hartu ez diren oporrak, erretiro hori hasi baino lehen eta ondoren ABEn egonez gero?

Lehenengo eta behin, oso kontuan hartu beharra dago erretiro partzialean langileek aktibo eta Gizarte Segurantzako Sisteman alta emanda jarraitzen dutela, oraindik euren lan-zerbitzuak eskaintzen dituztelako (lanaldiaren ehunekoa txikiagoa bada ere) eta kotizaziopeko lan-harremanak bere horretan dirauelako (Gizarte Segurantzari buruzko Lege Orokorraren 215.2.g) artikulua eta arau horren 10. xedapen iragankorra). Hori dela eta, oporrak hartzeko eskubidea dute, eta modu generikoan aitortuta dago Langileen Estatutuaren 38.1 eta 2. artikuluan.

Aldi baterako ezintasuneko epealdiarekin bat datozen oporrei dagokienez, Auzitegiek hainbat aldaketa egin dituzte eskubide horretan, harik eta gaur egungo arauketara iritsi arte. Bertan, hain zuzen ere, langileek opor horiek hartzeko eskubidea dute aldi baterako ezintasuna amaitu ondoren, betiere, opor horiei dagokien urtearen amaieratik 18 hilabete baino gehiago igaro ez badira.

Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak bete beharreko lerroa eta irizpidea zehaztu zituen 2009ko urtarrilaren 20ko epaian. Bertan adierazitakoaren arabera, oporrak hartzeko aukerarik eduki gabe baja bera urtearen amaierara arte luzatzen bazen, langileek hurrengo urtean hartzeko eskubidea zeukaten. 2010eko apirilaren 27ko epaiaren bidez, Auzitegi Gorenak irizpide hori ekarri duenez, egiaztatu da enpresan zehaztutako oporraldia baino lehen aldi baterako ezintasunean dagoenak epealdi berria esleitzeko eskubidea izango duela, urtearen amaierara iristen denean oporrak hartzeko aukerarik eduki ez badu.

Erretiro partzialari dagokionez, honakoa da zalantza: eskubidepeko oporrak garatutako lanaldi partzialaren araberakoak diren, eta, horren ondorioz, ordu gutxiagokoak diren, edo, bestela, Langileen Estatutuaren 12.4.d) artikuluaren arabera, lanaldi partzialeko langileek lanaldi osoko langileek bezalako eskubideak dituztenez, erretiro partzialean ere eskubide berbera daukaten, arau horretan bertan eskubide horiek lan egindako denboraren araberakoak izango direla xedatzen dela kontuan hartuta. Edonola ere, zer da lan egindako denbora? Urtean lan egindako orduak edo 365 eguni modu proportzionalean dagozkien urtea eta egunak?

Galdera horri erantzuteko, esan behar dugu, oporraldia bera urtekoa dela argi eta garbi dagoenez, oporraldia kalkulatzeko erreferentzia urtea bera eta osagai dituen egunak izango direla, eta ez egunero benetan lan egindako orduak.

Hartara, urte horretako zerbitzu guztiak ematen badituzte, urteko opor guztiak hartzeko eskubidea izango dute.

Beraz, Langileen Estatutuaren 38. artikuluan xedatutakoaren arabera, langile guztiek urtean gutxienez 30 opor-egun natural hartzeko eskubidea izango dute, garatzen duten

lanaldia edonolakoa dela ere, hau da, partziala, murriztua edo osoa. Horren ondorioz, lanaldi partzialeko langileek lanaldi osoko langileek beste opor-egun izango dituzte.

Horretarako, gainera, ez da eragozpena izango erretiro partzialeko langileek euren lanaldiaren % 25 hilabete batzuetan metatutako epealdian garatzea, azken batean urtean egin beharreko zerbitzu guztiak eskaintzen dituztelako, nahiz eta hilabete horietan metatu eta pilatu. Izan ere, aktibo jarraitzen dute, eta urte osoan kotizatzen dute.

Hori dela eta, hartu beharreko oporraldia hitzarmen bidez urteari dagokiona izango da, lanaldi osoko langileen antzera, nahiz eta lanaldi partziala garatu eta urte osoko zerbitzugintza hilabete zehatz batzuetan metatu.

María Urizar

Mutualiako Aholkularitza Juridikoa

MUTUALEX EPAIA 2019KO MAIATZA

epaia

Lana azkentzen denean ABEren ondorioz hartu ez diren oporrak eskudirutan konpentsatzea

epaia

Epai honetan, oporrak eskudirutan konpentsatzea egokia den ala ez aztertzen da, oporrak hartzeko itundutako epealdian langileak aldi baterako ezintasunean daudenean, eta, haien ohiko lanbiderako ezintasun iraunkor osoa aitortu dietenez, lanera itzultzen ez direnean, une horretan bertan kasuan kasuko zenbatekoaren erreklamaziorako ekintza abian jartzeko preskripzio-epea zenbatzen hasten dela kontuan hartuta.

Aldi baterako ezintasuneko epealdiak eta oporraldiak bat egiten dutenean, aldaroka ibili da jurisprudentzian, eta, azkenean, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren adierazpenaren bidez argitu da egoera. Izan ere, judizioaren aurretik proposatutakoaren ostean, langileen eskubidea da oporrak aldi baterako ezintasunean ez beste epealdi batean hartzea, eta ez dago konpentsazio ekonomikoaren bidez ordezkatzerik, Langileen Estatutuaren 38. artikuluan xedatutakoaren arabera.

Aipatutako epaian, hartu ez diren oporrak eskudirutan konpentsatzeko ezohiko aukera hartzen da kontuan, eta irizpide orokorraren aurkakoa da, bertan inposatu egiten delako langileak oporrak urte naturalean hartzen ez baditu, hurrengo urtekoan hartzeko eskubidea galtzen duela, eta, horrez gain, horren ordezko ordainsaria jasotzeko aukerarik ere ez duela. Izan ere, lan-jardueraren ondorioz sortutako higadura fisiko eta psikologikoa berreskuratzeko asmoz langile guztiek behar besteko atsedena hartzeko duten eskubidearen aurkakoa da.

Salbuespen horretarako, ezinbestekoa izango da lan-harremana bera langileak atsedenerako eskubidea erabiltzeko aukera eduki baino lehen amaitu izana. Halakoetan, badago konpentsazio ekonomikoa lortzerik, hartu ez diren urteko oporren kontzeptuaren arabera.

Beraz, ustezko konpentsazio ekonomikoa eskatzeko ezohiko eskubide hori ez da sortuko harik eta lan-harremana azkendu arte, orduantxe hasiko baita zenbatzen eskubide hori erabiltzeko epea. Hain zuzen ere, Langileen Estatutuaren 59.2. artikuluan zehaztutako urtebeteko epea ekintza bera erabili daitekeen egunetik aurrera hasiko da zenbatzen, epaian bertan azaltzen den kasu zehatzean, langileak ia-ia hiru urte dirauten ABEko zenbait epealdi kateatzen dituelako eta epealdi horietan kontratua bera etenda dagoelako. Hori dela eta, lan-harremana ez da amaituko harik eta ezintasun iraunkor osoa aitortu arte, eta, une horretan, konpentsaziorako ekintza erabiltzeko aukera hasiko da. Dena dela, epearen hasiera ez da urte natural bakoitzaren amaieran zenbatuko, lan-harremana etenda zegoelako, eta ez azkenduta.

María Urizar

Mutualiako Aholkularitza Juridikoa

Mutualiak bere ziurtapenak mantentzen ditu Aenor-en ikuskaritzaren ondotik

AENORek Mutualiaren zentroak ikuskatu ditu maiatzaren 3tik 10era. Henao kaleko egoitza operatiboa, Ercilla Klinika, Pakea Klinika, eta Basauri, Beasain, Azkoitia, Gernika eta Zamudioko laguntza-zentroak bisitatu dituzte ikuskariek, eta Mutualiako 75 pertsonarekin baino gehiagorekin hitz egin dute.

Ikuskaritzaren emaitza oso positiboa izan da. 4 Adostasunik Ez txiki bakarrik jaso dira (6 ziurtagiriren ikuskaritzan), beste hainbat puntu sendo eta zenbait ohar eta hobekuntza-eremuz gain.

Hori horrela, ziurtapen hauek mantentzea lortu du Mutualiak: Kalitatea, Ingurumena, Laneko Arriskuen Prebentzioa, Infekzioak, Pazienteen segurtasuna eta Energia-eraginkortasuna.

Lanaldiaren derrigorrezko ordutegi erregistroa maiatzaren 12tik aurrera

Igande honetatik, maiatzaren 12tik aurrera, enpresa guztiek derrigor egin beharko dute langile bakoitzaren lanaldi erregistroa, lan jardunaren hasierako eta amaierako ordutegiak zehaztuz. Enpresek pairatzen duten lan prekarietateari aurre egin asmoz abiarazi du neurri berria espainiar Gobernuak, eta era berean, lan ordutegien mugak betetzea bermatzeko xedearekin, bai lanaldi osoko jardunetan bai lanaldi partzialeko kontratuetan ere. Lan ordutegien erregistroa behar bezala betetzen ez duten enpresek zigor larriak jaso ditzaketela jakinarazi du Lan Ikuskaritzak.

Mutualian zure eskura jartzen dugu ordutegien erregistroa egiten lagunduko dizun txantiloia, hilabetean betetako ordutegien zenbatekoa jakin dezazun.

Sariak eta aitortzak Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Munduko Eguna ospatzeko

Laneko Arriskuen Prebentzioa zabaltzeko hartuta duen konpromisoaren barruan, Mutualiak ekitaldia ospatu zuen joan den maiatzaren 3an Bilbon, Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Munduko Egunaren harira. Bertan, Mutualiako Laneko Arriskuen Prebentzioko XVI. Argazki Lehiaketako sariak banatzeaz gainera, Zero Bidean aintzatespena eman zien Mutualiak aurten ere ezbehar-tasa txikieneko enpresei.

“Prebentzio Panoramika” leloarekin, 2019. urte honetan Mutualiako Prebentzio Aholkularitzak Laneko Arriskuen Prebentzioari buruzko Mutualia Argazki Lehiaketaren 16. edizioa jarri du martxan.

Lehiaketaren espiritua da edozein arlotan Laneko Arriskuen Prebentzioaren balioak argazkien bidez azpimarratzea eta gai honen inguruan hausnarketa bat egitera gonbidatzea. Hori guztia, laneko ezbehar-kopuruaren aurka kontzientziatzeko, eta, besteak beste, laneko ingurune seguru eta osasuntsuagoak lortzeko azken helburuarekin.

Hauek izan dira Laneko Arriskuen Prebentzioari buruzko Mutualia Argazki Lehiaketaren irabazleak:

1. Saria, 1.200 eurokoa, Francisco Javier Domínguez Garcíarentzat, “Que no te pique la abeja” argazkiagatik.

2. Saria, 900 eurokoa, Isabel Moreno Torresentzat, “Puerto” argazkiagatik.

3. Saria, 600 eurokoa, Oskar Rodríguez Fernándezentzat, “Nocturnidad II” argazkiagatik.

Halaber, Zero Bidean aintzatespena eman zitzaien VIII. edizio honetan, aurtengo ezbehar-tasa txikieneko enpresei: Campezo Obras y Servicios SA, Cosmo Consult Iniker SAU, PKF Attest Servicios Empresariales SL, Siemens Engines SAU eta Unilever Foods Industrial España SLU.

Mutualiako zuzendari kudeatzaile Ignacio Lekunberri jauna izan zen hitzorduan bertan, eta azken urteetan zehar ezbehar-tasan izan den jaitsiera nabarmendu zuen irekiera-hitzaldian. Hala adierazi zuen: “bilakaera hori enpresen, instituzioen, erakunde sindikalen eta langileen inplikazioari esker lortu da”.

Ekitaldian zehar, Enpresa zuzendaritzan doktorea eta IESE Business Schooleko ikertzaile elkartua den Pilar García Lombardía andreak emandako “Metodologías de innovación en PRL: Design Thinking” hitzaldia entzun ahal izan zuten bertan izan zirenek.

Nola egin eskuen garbiketa eraginkorra infekzioei aurre egiteko

Ba al zenekien zein garrantzitsua den eskuen garbiketa osasun arloan infekzioei aurre egiteko?

Igande honetan, maiatzak 5, OMEk (Osasunaren Mundu Erakundea) sustatutako esku higienearen nazioarteko kanpaina ospatzen du. Pazientearen segurtasunarekin lotutako estrategiari jarraituz, Mutualiak bat egingo du aipatu egitasmoarekin, aurten “Arreta garbia guztiontzat – Zure esku dago” lelopean.

Pazienteak gure partaide bihurtu nahi ditugu aurten Mutualian, eta horretarako animatzen ditugu guri gogorarazten zein garrantzitsua den eskuen garbiketa infekzioei aurre egiteko.

“Biziak salbatu: garbi itzazu eskuak” OMEk sustatzen duen mundu mailako kanpaina da. 2009an abiatu zen programa hau osasun arloko langileei laguntzeko helburuarekin, arlo horretako eskuen higienea hobetzeko asmoarekin, hain justu. Kontsultetan neurriak hartzea du xede, eskuen garbiketa zuzenak osasun arloan sor daitezkeen infekzioak murrizten lagun dezakeela adierazteko, eta hartara, pazientearen segurtasuna bermatzeko.

Ba al dakizu nola egin eskuen garbiketa zuzena? Azalduko dizugu.

Pala

ekfb

Gorputz eta buru azkartasuna

Pala ere historia luzeko gure beste kiroletako bat da. Unión de Federaciones Deportivas Vascas-Euskal Kirol Federazioen Batasunaren atal honetatik modalitate ikusgarri honen abantailen berri emango dugu; larruzko pala (erakargarria eta ikusgarria, abiaduraren ondorioz), pala motza (espezialitate fisikoagoa) edo gomazko paleta (gero eta neska gehiago ari dira hemen) modalitateak ditu. Euskal elkarte askok hartzen dute parte txapelketetan urte osoan zehar; joan den mendeko 60ko eta 70eko hamarkadetan zabaldu zen pilota modalitate hau, eta gaur egun bere erakarmena berreskuratu du espezialista handiekin eta zaletu ugarirekin; izan ere, astero aritzen dira tradizioa duen betiko kirol honetan. Frontoia da palaz aritzeko santutegia, eszenatoki bikaina, eta laburra edo luzea izan daiteke. Gure lurraldeetako ia udalerri guztietan dago kirol honetan aritzeko instalazioaren bat, eta pisua galtzeko kirol bikaina da, palan arituz gero gantz ugari erretzen baita. Ordubetez arituta 200 kaloria baino gehiago galdu daitezke, eta, intentsitatearen arabera, gehiago ere bai, espezialitate honetan askotan binaka aritzen baita, atzelari eta aurrelari batekin bikote bakoitzean. Gainera, gurean hainbesteko tradizioa duen kirol hau ona da zirkulazioa, erresistentzia eta malgutasuna hobetzeko. Eta hanketako muskuluak indartzeko ere bai. Eta honi guztiari jarduera fisiko ona gehituz gero, onurak are handiagoak izango dira. Palan aritzea intentsitate handiko kirola da, pilotari bakoitzak egindako esfortzuaren eta partidu bakoitzaren arabera; pilotariek mugimendu batzuk egin behar izaten dituzte, eta besoak berotu behar izaten dituzte partidua hasi aurretik, lesioak saihesteko. Palak beheko trena indartzen du, gluteoak eta abdominalak ere bai, eta pilota jotzeko prestatzen den bakoitzean tentsioan jarri behar izaten da, frontisetik eman ahal izateko. Kirol osoa da, eta adin guztietako kirolarientzat egokia, gorputz osoa erabiltzen baita. Ezin ahaztu egiten diren lasterketa-saioak, joan-etorrietako abiadura, kokapena, erreflexuak, jotzeko indarra edo teknika eta pilota jasotzerakoan eta pilotaren ibilbidea irakurtzerakoan behar diren oreka eta koordinazioa. Hori dela eta, jokaldi bakoitza eta tanto bakoitza gauzatzeko gorputz eta buru bizkorra izatea lagungarria da, eta frontoiaren ikuspegi espaziala izatea ere bai.

Erresistentzia fisikoa ere garatzen da partiduaren iraupenaren arabera; beraz, esfortzua dosifikatzen ikasten da. Trebezia ere kontuan izan behar da frontoian palan jokatzerakoan, kirol osoa denez, gaitasun bat baino gehiago sustatzen baititu. Lehen aipatu dugun malgutasuna ere hobetu egiten da, pilota batetik bestera aldea baitago botea egiteko orduan, bai altuerari bai abiadurari dagokionez, eta, horren ondorioz, posturaz aldatu behar izaten da kolpe bakoitzean. Indarra ere funtsezkoa da tantoak lortzeko. Azken finean, palan jokatzea ariketa kardiobaskular bikaina da, eta aldiro jokatzea osasuntsua da bihotzarentzat, abantaila fisikoak eta psikologikoak ditu, odoleko presioa eta nerbioetako tentsioa jaisteaz gain. Frontoia eta dibertsioa zain dituzue. Pilota joko unibertsala da, eta jokoa bere ezaugarrietara egokitzeko meritua izan du, aldaketak ekarri ditu, pilotan jokatzeko mota berriak sortu dira, bai eta instalazio eta jokorako material berriak ere.