Bihotz-gelditzearen Mundu Eguna: sentsibilizazioa eta prestakuntza

“Munduko herritar orok salba dezake bizitza bat”. Hori da Bihotz-gelditzearen Mundu Egunerako aurtengo leloa; gaurko egunez ospatzen da, urriaren 16an. Espainian, 30.000 pertsonatik gora hiltzen dira urtero bihotz-gelditzearen ondorioz. Alabaina, horietatik % 20k bizirik jarraituko zukeen, norbaitek bihotz-biriketako bizkortze (BBB) maniobra bat egin eta berehala desfibriladore publiko bat erabili izan balitz. Datuek eurek esaten dute; horrenbestez, gero eta ezinbestekoagoa da gai horri buruz kontzientziatu eta sentsibilizatzea.

Bihotz-biriketako bizkortzerako teknikak ikasteak duen garrantziaz jabetuta, Mutualiak hainbat prestakuntza eta dibulgazio-ekimen jarri ditu abian. #MutualiaHealth Osasun hezkuntzako ikasgelen barruan, Bihotz-biriken bizkortzeari buruzko oinarrizko prestakuntza eskaini dugu, bai eta lehen esku-hartzerako materialari eta kanpoko desfibriladore automatikoei buruzkoa ere. Halaber, Gaztea gure proiektua ere badugu; DBHko gazteak sentsibilizatzeko Laneko Arriskuen Prebentzioari buruz, eta lehen sorospeneko praktikak eta BBB irakasteko.

Gogoan izan: munduko herritar orok salba dezake bizitza bat.

Ba al dakizu zer pauso jarraitu behar dituzun bihotz-biriken bizkortzean?

Ezagutzen al dituzu katarroa eta gripearen arteko desberdintasunak?

Katarroa arnasbideetako infekzio arin bat da, jatorri birikokoa.

Gripea goiko eta beheko arnas aparatuetako infekzio akutu bat da, influenza birusak eragina. Hiru birus mota daude: A, B eta C.

Katarroaren eta gripearen sintoma nagusiak

Desberdintasun nagusiak

Bi patologiek antzeko sintomak eduki ditzakete, baina identifikatzen saiatzea oso garrantzitsua da, tratamendua eta konplikazio posibleak ezberdinak direlako.

Katarroarekin alderatuta, gripeak honako ezberdintasun nagusi hauek ditu:

  • Bat-bateko sukar altua, 38 º eta 40 ºC artean.
  • Buruko mina.
  • Giharretako mina.
  • Neke handia.
  • Ondoez orokorra.

Prebentzioa

Gure sistema immunologikoa ondo badago, bai hotzeria bai gripea prebenitu ditzakegu. Horretarako, hona gomendio batzuk:

  • Elikadura askotarikoa eta orekatua izan.
  • Behar beste ordu lo egin.
  • Kirola erregularki egin.
  • Estresa kontrolpean eduki.
  • Berogarriak jantzi eta bai aire korronteak bai bat-bateko tenperatura aldaketak saihestu.
  • Arrisku-talderen baten barruan egonez gero, urtero gripearen aurkako txertoa jarri.

Kutsadura saihesteko, oinarrizko higiene ohitura batzuk eduki behar dira:

  • Eskuak maiz garbitzea, xaboiarekin.
  • Begiak, sudurra eta ahoa ez ukitzea, germenak gure organismoan ez sartzeko.
  • Eztul eta doministiku egiten dugunean, erabili eta botatzeko zapi batekin estaltzea, birusa ez zabaltzeko.
  • Gaixo dauden pertsonekin tresnarik ez partekatzea.
  • Espazio itxiak aireztatzea.

Tratamendua

Ez ditugu inoiz sendagaiak gure kabuz hartu behar. Lehenengo sintomak agertzen direnean, osasun-arloko profesional batengana joango gara. Berak analgesikoak, antiinflamatorioak, kongestioa kentzekoak, sudur-garbiketak… gomendatu ahal izango dizkigu.

Ez dugu antibiotikorik hartu behar, bai gripea bai katarroa birusek eragindakoak direlako, ez bakteriek, eta beraz, botika horiek ez direlako eraginkorrak sendatzeko. Antibiotikoak bakteriek eragindako konplikazioren bat izanez gero bakarrik gomendatzen dira, eta beti medikuaren agindupean.

Txertaketa-kanpaina

Gripearen eragina eta konplikazio posibleak murrizteko, gripearen kontrako txertaketa-kanpaina egiten da, arrisku-taldekotzat jotzen diren pertsona hauentzat:

  • 65 urtetik gorako pertsonak.
  • Patologia kroniko hauek dituzten 65 urtetik beherakoak: arnasketarekin lotutako gaixotasunak, bihotzeko gaixotasunak, giltzurrunetakoak, gibelekoak, diabetes mellitusa, immunodepresioa, etab.
  • Haurdunak.
  • Kolektibo horrekin harremanetan dauden osasun-arloko eta laguntza arloko profesionalak.
  • Hegazti-haztegietako langileak.

Txertaketa dosi bakarraz osatuta dago. Sorbaldan edo besoan jartzen da.

Isunak oraindik mutualitaterik hautatu ez duten autonomoentzat

28/2018 Errege Lege Dekretuak arauan egindako aldaketa dela-eta, 2019ko urtarrilaren 1etik aurrera, langile autonomoen kolektiboak ezinbestean hautatu behar du Gizarte Segurantzaren lankidea den mutualitate bat, osoko estaldura izateko, hala gaixotasun arrunta denean, nola lan-istripua edo lan-gaixotasuna denean, bai eta lan-jarduera utzi behar duenean ere. Gizarte Segurantzarekin estaldura kontratatuta zuten eta mutualitaterik hautatu gabe zeuden langileentzako epea joan den martxoaren 31n amaitu zen.

Ildo horretan, lan-ikuskaritzak autonomoei gutunak bidaltzen hasi da, hain zuzen, epea amaitu ondoren oraindik Gizarte Segurantzaren Institutu Nazionalean (GSIN) jarraitzen dutenei.

Mutualitate bat hautatu ezean, isun arina erazarriko da, 60 € eta 625 € artekoa, Ordena sozialeko arau-hausteei eta isunei buruzko Legeak 40.1. artikuluan jasotzen duen moduan.

Aldaketa egiteko, langile autonomoek TA-521 bete beharko dute Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Nagusian (GSDN).

Gizarte Segurantzaren informazio-jardunaldi espainiar-frantziarrak, Madrilen

Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak (GSIN) informazio-jardunaldi batzuk antolatu ditu Madrilen, Frantzian lan egin duten eta beren pentsio-eskubideei buruzko informazioa izan nahi duten pertsonentzat.

Urriaren 14tik 18ra, Gizarte Segurantzaren Frantziako erakundeen alorreko adituek arreta eta informazio pertsonalizatua eskainiko dute, erretiroari eta beste prestazio batzuei buruz. Jardunaldiak GSINren Probintzia Zuzendaritzaren egoitzan egingo dira, Madrilgo Serrano kaleko 102. zenbakian.

Hitzordua eska dezakezu telefono honetara deituta: 915 660 450.

Mutualiaren parte hartzea Prevencionar Biltzarrean

Prevencionar Biltzarraren bigarren edizioa ospatzen ari da Madrilen. Biltzarraren xedea da herritarrak kontzientziatzea erakundeetan laneko arriskuak prebenitzeak duen garrantziaren inguruan.

“Teoriatik praktikara” izenburupean, segurtasunaren, osasunaren eta ongizatearen esparruko adituen, enpresen, elkarteen eta erakundeen jardunbide onak eredu bihurtu eta hedatu nahi dira Biltzarraren II. edizioan, lan azpimarragarria egiten baitute. Halaber, Prevencionar Sarien II. edizioan irabazle eta finalista izan diren proiektuak zeintzuk diren jakinaraziko da.

Mutualia topaketa horretan parte hartzen ari da, eta zenbait jarduera ari da egiten:

-Hilaren 4an, Mari Mar Crespok, Mutualiaren Prebentzio Aholkularitzaren arduradunak, “LAP mutualitateetan (orainaldia, iragana eta etorkizuna)” izeneko mahai-inguruan hartuko du parte.

-Hiru poster aurkeztu dira:

“Joan-etorriek eragindako laneko lesioak murrizteko tresnak”

“MutualiaOn – muskulu-deskargarako tailerra”

“Laneko absentziak prebenitu eta kudeatzeko laguntza-plana”

Gainera, Prevencionar Biltzarraren bideo-lehiaketan hautatutako 17etako bat izan da Mutualia, Bide Segurtasuneko Kontzientziazioaren Asteari buruzko lan batekin. 3 bideo irabazleak zein diren jakinaraziko da Biltzarrari amaiera emateko zeremonian.

-Halaber, Mutualiak Prebentziozko begiradak argazki-erakusketa aurkeztu du. Erakusketa horrek laneko arriskuen prebentzioak duen garrantzia islatuko du, bai eta ikuspegi oso ezberdina eta iradokitzailea eman ere. Azalpen-testu bat dago argazki bakoitzean, eta testu horren xedea gai horren inguruko gogoeta eragitea da.

Mutualiaren “Miradas de Prevención” argazki erakusketa Prevencionar Biltzarrean

Saskibaloia: Balio eta onura fisikoak kantxan

ekfb
ekfb

Ikasturtea hasia da jada, eta haurrek, klasera joateaz gain, zenbait kirol praktikatzen dituzte. Horietatik, hautatuenetako bat saskibaloia da. Izan ere, fitxa gehien dituen tokietako bat da gure ingurua. Talde asko daude gizonezkoen nahiz emakumezkoen kategorietan, besteak beste: Baskonia —Europako talderik garrantzitsuenetako bat—, Bilbao Basket, Gipuzkoa, Lointek Gernika eta Araski, zeinak txikienentzako punta-puntakoak eta erreferentzia diren. Horrez gain, Euskal Federazioaren Euskadiko gizonezkoen nahiz emakumezkoen selekzioak betidanik jaso du Unión de Federaciones Deportivas Vascas-Euskal Kirol Federazioen Batasunaren laguntza, eta nazioarteko selekzioen aurka jokatzen du urtero; horrek agerian uzten du erakarpen handia duen kirol-espezialitate honetan dagoen maila nabarmena. Oinarri-lana oso garrantzitsua da. Kiroldegietako eta ikastoletako saskibaloi-kantxak hilabete daramate milaka partida hartzen, eta hori egiten jarraituko dute datorren urteko maiatzera arte. Baliorik onenak transmititzen dituen eta sasoi onean egoten laguntzen duen kirol baten aldeko grina islatzen dute partida horiek. Astebururo, beharrezkoak diren entrenamenduak egin baino zenbait egun lehenago, udalerrietan, gazteen eta hain gazteak ez direnen kopuru handi batek denbora librea eta aisialdia aprobetxatzen dute saskibaloian jokatzeko eta gehien gustatzen zaienarekin ondo pasatzeko. Haien lagunekin eta kideekin esperientziak trukatzeko, etsaia errespetatzeko eta gorputzarekin ondo sentitzeko. Izan ere, kanpoan edo estalitako kantxetan —sasoiaren arabera— saskibaloia praktikatzen duten haurrek gaitasun fisiko eta kognitiboak sendotzen dituzte txikiak direnetik, eta, horiei esker, beraien helburuak lortzen dituzte; jokaldiak ikasten dituzte, baloia saskian sartzen dute eta pistan zehar mugitzen dira, trebetasun handiarekin. Saskibaloari esker, posible da zenbait egoerari azkar aurre egitea, eta horrek sormena sustatzen du. Oraingoan, gure saskibaloi-kantxetan topaketa asko ikusteko garaian gaude; izan ere, 2019-20 denboraldian, zenbait pertsonak oso zabala den kirol bat jokatu, eta prestakuntza jasoko dute.

Saskibaloiak zenbait onura fisiko ditu, besteak beste, koordinazio egokia, kontzentrazioa eta erreflexu bizkorrak. Horrenbestez, arintasuna eta zenbait gaitasun garatzen laguntzen du, eta erresistentzia ematen die praktikatzen dutenei. Kirol-modalitate honek sistema kardiobaskularra babesten du, eta muskulu-erresistentzia hobetzen du. Hortaz, lagungarria da kaloriak erretzeko orduan. Honako hauek egiten dira: blokeoak, esprintak, hainbat modutan egin daitezkeen paseak, jauziak, barne-defentsak, eraso zehatzak, driblingak, saskirako sarrerak, urrunetik egiten diren jaurtiketak, kontraerasoak, errekuperazioak… Etengabeko mugimendua dago, eta erresistentzia hobetzea ahalbidetzen duen gainesfortzu fisikoa eskatzen du kirol honek. Intentsitate handiko kirola da: gastu energetiko eta metaboliko handia eskatzen du. Horrez gain, gaitasun aerobikoa estimulatzen du, eta, hala, birikak sendotzen dira. Hori dela-eta, erresistentzia kardiobaskularra sendotzeko oso kirol gomendagarria da, bai eta gazteenen odol-zirkulazioa eta tentsio arteriala erregulatzeko ere. Arintasuna eskatzen duen kirola da saskibaloia, betiere, oinak mugitzeko eta baloiaren norabide-aldaketei azkar erantzuteko. Mugimendua etengabekoa da kantxan, gorputzaren beheko aldea garatzeko (oinak eta ipurmasailak); jaurtiketak, defentsa eta paseak egitean, berriz, mesede egiten zaio gorputzaren goiko aldeari (besoak, bizkarra eta enborra). Kirol hau praktikatzeak kaloria asko erretzea ahalbidetzen du. Hala, 75 kilo inguru dituen pertsona batek 600 kaloria baino gehiago erretzen ditu ordu batean.

Gizarte-mailan, kirol hau praktikatzen duenaren autonomia sendotzen du. Halaber, bereziki kirol honetan hasiak diren txikienen kasuan, saskibaloiak talde baten parte sentitzen laguntzen du, eta, hala, jokalariek gizartean beren tokia betetzeko prestakuntza jasotzen dute. Saskibaloiak zenbait balio irakasten ditu, besteak beste, lankidetza, laguntasuna, elkartasuna eta taldean jokatzea. Kirol honen dinamikak berak azkar jarduten, denbora-tarte txikian erabakiak hartzen eta partida bakoitzak planteatzen dituen egoera zailak konpontzen irakasten die haurrei. Saskibaloiaren baitan, zenbait gaitasun lortzeko ariketak egiten dira, besteak beste, oreka, exekuzio-erraztasuna, autokontrola, kontzentrazioa, konfiantza, gihar-arintasuna eta erreflexuak.

Lan-jazarpena

Konstituzio Auzitegiak, maiatzaren 6an emandako 56/2019 epaian (RTC/2019/56), funtzionario publiko baten lan-jazarpenaren ondoriozko lan-jarduerarik gabeko egoeraren kontra Babesa eman du. Hala, integritate moralaren eskubidea bermatzen duen Europar Kontseiluaren 15. artikulua noiz urratzen den aztertzen du, eta gogoratzen du zein den lan-jazarpena kontzeptuaren jatorria eta bilakaera. 

lan-jazarpena

Psikologian sortu zen lan-jazarpenaren kontzeptua, ikuspegi teraupetikotik heltzeko, elkarrekin, ezaugarri komun hauek betetzen dituzten laneko estres egoera edo jokabide askotarikoei: errepikatu egiten dira denboran, ondorioz dakarte lan-baldintzak andeatzea edo liskarrak, eta helburua edo emaitza izaten dute langilearen integritate pertsonalari eraso egitea edo arriskuan jartzea.  

Egoera edo jokabide horiek bultzatzen dituztenean enpresaren organigraman goragoko posizioa betetzen dutenek –eta hori izaten da, hain zuzen, ohikoena–, jazarpena “bertikal beheranzkoa” edo “instituzionala” dela esaten da. Lan-jazarpenaren helburuak era askotakoak izan litezke: otzana ez den langile bat errepresaliatzea; bazterrera uztea, ez ditzan nagusiak nabarmen utzi; beldurra ematea, produktibitatea igo dezan; edo jazarlearen izaera manipulatzailea edo erasotzailea asetzea (jazarpen “perbertsoa”), eta abar.  

Erakunde pribatuen barruan, lan-jazarpenak helburu edo emaitza argi bat eduki ohi du, zeina den langile jazarriak borondatez lana uztea, era horretara, enpresak ez baitio ordaindu beharko bidegabeko kaleratzeari dagokion kalte-ordaina, baina herri administrazioetan, funtzionarioen erregimenaren berezitasunak direla-eta, langilearen bazterketa profesionala izaten da funtsa, askotan, eta hainbat arrazoik bultzatua izaten da (mendeku pertsonala, zigor ezkutua, bazterketa ideologikoa).  

Orain dela gutxira arte ez da gaiari buruz kontzientzia sozialik edo instituzionalik egon, nahiz eta lan-jazarpen moduren bat jasan duten langileen ehunekoa kontuan hartzeko modukoa izan, eta are handiagoa den herri administrazioen esparruan [cfr. Europar Parlamentuak lantokian jasandako jazarpen moralari buruzko ebazpena, 2001/2339 (INI) zk. eta Europar Batzordeak gizartearen eta langilearen munduan gertatzen ari diren aldaketei egokitzeko moduari buruzko jakinarazpena: osasunaren eta segurtasunaren estrategia komunitario berria, COM (2002) 118 final].  

Europar Kontseiluaren esparruan, Europar gutun sozial (RCL 1980, 1436, 1821) berrikusia izan zen lehenengo erreakzioa (Estrasburgon egina 1996ko maiatzaren 3an), zeinaren arabera lan-jazarpena “lanean duintasuna bermatzeko eskubidearen” kontrakoa den, eta izenpetzen duten alderdiek “neurri egokiak hartu behar dituzte langileei babesa emateko” (26. art.). Europar Batasunean, 2000/43/CE (LCEur 2000, 1850), ekainaren 29koa, eta 2000/78/CE (LCEur 2000, 3383), azaroaren 27koa, Kontseiluaren zuzentarauen ondorioz, zeinak diren tratu berdintasunari buruzkoak, Estatu kideek bazterketarekin zerikusia duten jazarpen kasuen kontrako neurriak hartu behar izan dituzte, besteak beste, “bermatu behar da alderdi demandatuari dagokiola tratu berdintasunaren printzipioari dagokionez ez dela inolako urraketarik gertatu” (8.1. eta 10.1. art., hurrenez hurren). 

Espainiar legegilea hasi da arazoa prenbentzioaren, babesaren eta errepresioaren ikuspegitik kontuan hartzen. Aipatzekoak dira, azken ikuspegi horri dagokionez eta enplegu publikoari lotuta, alde batetik, Langile publikoaren oinarrizko estatutuari buruzko Legearen testu bateginaren 95.2 o) art. (LEEP –RCL 2015, 1695, 1838–), urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren –RCL 2015, 1695, 1838– bitartez onartua, non falta oso larri gisa tipifikatzen den “lan jazarpena”, eta, bestetik, Zigor Kodeko 173.1. artikuluaren bigarren paragrafoa –RCL 1995, 3170 eta RCL 1996, 777–, ekainaren 22ko 5/2010 Lege Organikoaren –RCL 2010, 1658– bitartez sartua, zeinak “integritate moralaren” kontrako delitu gisa tifikakatzen dituen “edozein lan-harremanetan edo funtzionarialetan behin eta berriro egindako etsaitasun egintzak edo egintza iraingarriak nagusitasun harremanaz baliatuta”, baldin eta “biktimaren kontrako jazarpen larria eragiten bada”.  

Auzitegiak adierazten du, dagokion ikuspegi konstituzionaletik, kontuan hartu behar dela lan-jazarpeneko egoerek, helburua edo emaitza dutenez langilearen integritatearen kontra jardutea edo hura arriskuan jartzea, zerikusia dutela konstituzioan onartzen den pertsonaren duintasunarekin, integritate fisiko eta moralaren funtsezko eskubidearekin eta tratu irangarrien debekuarekin (CE 10.1 eta 15. art. –RCL 1978, 2836–). 

Edonola ere, lan-jazarpenaren inguruko egoerak forma askotakoak direnez, funtsezko beste eskubide batzuei ere eragin diezaiekete, besteak beste, Konstituzioak artikulu hauetan aitortzen dituenak: pertsonaren duintasuna (10. artikulua), osotasun fisiko eta moralerako eskubidea, inoiz ezin direnak meneratu torturetara, ez eta zigor edo tratu ezgizakor edo itsusietara (15. artikulua), eta ohorerako, norberaren eta senitartekoen barrukotasunerako eta bakoitzaren irudirako eskubidea (18. artikulua). Era berean, botere publikoei agintzen die, 40.2. artikuluan, lanean segurtasuna eta higienea zaindu dezaten.  

Susana Castaños 

Mutualiako Aholkularitza Juridikoko abokatua