-(e)an bidalia

BERO-KOLPEA ETA GIDATZEA 

Bero-kolpea gertatzen da gorputza tenperatura altuan luze egoteagatik gehiegi berotzen denean. Egoera mediko larria da, eta arretari, organismoaren erantzunari eta jarduerak osatzeko gaitasunari eragiten dio, hala nola gidatzeko gaitasunari. Hauek dira gidatzean eragin ditzakeen ondorioak:  

  • 25 °C-tik gorako tenperaturan gidatzeak arreta eta kontzentrazioa murrizten ditu. Gainera, ustekabeen aurreko erreakzio-denborari eragiten dio, eta frogatuta dago seinaleen % 20 ez dela hautematen 35 °C baino tenperatura altuagoan gidatzean. 
  • Beroak eta eguzkiak ikusmenari ere eragiten diote, eta itsualdi bat izateko arriskua handitzen dute. Gainera, DGTk adierazi du hori izan dela Espainiako 3.500 bat auto-istripuren arrazoia.  
  • Tenperatura altuek neke- eta logura-sentsazioa ere eragiten dute.  Ondorio horiek saihesteko, autoa martxan dagoen bitartean barruko tenperatura 21 °C eta 23 °C artean mantentzea gomendatzen dute adituek. 

Nola saihestu autoan bero-kolpe bat izatea? 

Udan ibilgailuaren tenperatura jaistea ezinezkoa dela dirudien arren, badira hainbat metodo erraz bero-kolperik ez izateko. Horretarako, autoa hartzerakoan jarraibide hauek bete besterik ez duzu:  

APARKATU ITZALEAN. 

Autoa eguzkipean uzten duzunean, kanpoko karrozeria berotu egiten da, eta, bero hori guztia barrura pasatzen denean, barruan 70 °C-rainoko tenperatura eragin dezake. Horregatik, autoa berriro hartzeko unean baldintzarik onenak izatea bermatzeko, aukerarik onena itzalean leku bat bilatzea da. 

Aparkatu aurretik, garrantzitsua da ondo erreparatzea eguzkiaren norabideari. Zure autora itzuli arte itzala ez bada leku horretan mantenduko, onena da autoa tenperatura altuetatik babestuko duen beste leku bat bilatzea. 

ERABILI EGUZKITAKOA.   

Eguzkitakoa aliaturik onenetako bat da autoan bero-kolpeak saihesteko, eta eguzki-izpiak ibilgailuaren barruan sartzea saihesten du. Horri esker, tenperatura 11 °C inguru jaisten da. Alboetan errezelak eta atzeko beiretan beste eguzkitako bat jartzea ere komeni da.  

Halaber, eguzkitakoak auto barruko elementuak (bolantea, abiadura-palanka eta aurreko panela) ez berotzen ere laguntzen du. Ibilgailuaren atal horiek guztiak 50 °C-rainoko tenperaturara irits daitezke, eta azalean erredurak eragin.  

ERABILI AIRE GIROTUA BEHAR BEZALA. 

Aire girotuak bere funtzioa behar bezala bete dezan, piztean leihatilak jaitsi behar dira. Klimatizazio-sistemak segundo batzuk behar ditu giroa hozteko; beraz, bero-kolpeak saihesteko, komeni da aire freskoa autoan sartzen uztea.  

Autoa erabat itxita dagoela aire girotua pizten duzunean, aire beroak ez du irteerarik aurkitzen eta denbora gehiago behar izaten du barreiatzeko. Hona hemen gomendioa: aire girotua pizten duzunean, itxaron 2 minutu leihatilak itxi arte, eta mantendu klimatizagailuaren tenperatura 21 °C eta 23 °C artean.  

EZ ITXARON IBILGAILUAREN BARRUAN. 

Geldialdi bat egin behar baduzu, nahiz eta oso laburra izan, onena ibilgailutik irtetea da, aire freskoa hartzeko. Tenperatura altuen eraginpean etengabe egoteak zure organismoaren gaitasunari eragin diezaioke, eta bero-kolpe baten berezko sintomak eragin.  

Horregatik, garrantzitsua da auto barruan umerik ez uztea. Familiako txikienek oraindik ez dute guztiz garatua arnas sistema, eta bero-kolpeak jasateko arrisku handiagoa dute. Antzeko zerbait gertatzen da maskotekin; animaliek ez dute gizakiena bezalako izerdi-sistemarik, eta gehiago sufritzen dute tenperatura altua dagoenean.  

MANTENDU HIDRATAZIOA. 

Tenperatura altuan zauden bitartean hidratatuta egoteak gorputza gehiegi ez berotzen laguntzen dizu. Hala, bero-kolpe bat edo deshidratazioaren ondorioak saihestu ditzakezu. Horretarako, eraman beti botila bat ur fresko aldean eta edan etengabe, egarri ez bazara ere.  

AIREZTATU AUTOA SARTU AURRETIK 

Autoaren barruko tenperatura kanpoaldekoa baino askoz handiagoa izan daiteke; beraz, funtsezkoa da ibilgailua hoztea gidatzen hasi aurretik. Abiatu baino minutu batzuk lehenago, ireki ateak eta jaitsi leihatilak, aire freskoaren korronteak autora sar daitezen. Ez piztu aire girotua barruko tenperatura gradu batzuk jaitsi arte.  

Autoaren barrualdea hozteko modu azkarrago bat japoniar trikimailua da. Hori egiteko, kopilotuaren leihatila jaitsi besterik ez duzu, eta gero gidariaren atea ireki eta itxi, haizemailearen antzeko mugimenduarekin. Horrela, aire beroa atera eta tenperatura 10 °C jaisten da minutu gutxian.  

Udako tenperatura altuak etsai isil baina hilgarriak dira, eta gidari asko ez dira jabetzen. Hala ere, aholku erraz hauei jarraituz, bero-kolpea saihestu daiteke. Gidatzean, segurtasuna bermatzea izan behar da beti helburu. 

Gogoratu uda bakoitza abentura bat dela eta oraindik asko ditugula bizitzeko. 

-(e)an bidalia

Jendaurrean Erabili Proiektua

Joan den ekainaren7an, Jendaurrean Erabili praktika komunitatearen aurrez aurreko saioa izan zen Mutualiak Bilbon (Henaon) duen egoitzan. Saioaren lehen zatian Jordina Arnauk “Lidergoa, ahalduntzea eta hizkuntzen kudeaketa erakundeen komunikazioan” izenburuko hitzaldia eman zuen. Bigarren zatian, AZK komunikazio eta publizitate agentziak Jendaurrean Erabili komunitatea sortzen dabilen “Erakundeek euskaraz komunikatzeko gida” webgunearen lehen bertsioa erakutsi zuen. Bertan urte hauetan guztietan landutako komunikazio alor ezberdinak agertuko dira, baita euskaraz komunikatzeko baliabideak ere. Datorren udazkenean egingo da gida honen aurkezpen publikoa.

Egitasmo honek aurten 10 urte bete ditu, eta aurtengoa egitasmoaren azkena izango da. Ibilbide oparoa izan du urte horietan guztietan makina bat saio eta ikerketa lan eginez; besteak beste, “Praktika komunitatea hizkuntza gutxituan ere komunikatzen duten erakundeen testuinguruan”, “Hedabide eta erakundeen arteko harremanak eta praktika linguistikoak” eta “COVID19aren pandemiaren eraginak erakundeen komunikazio publikoan”.

Egitasmoaren praktika komunitatearen sorreran talde nuklearra Adegi, AEK, Athletic Club, EITB, Guggenheim, ELA, Getxoko Udala, Gipuzkoako Foru Aldundia eta UPV/EHUk osatu zuten. Ondoren, hainbat erakunde batu dira egitasmo honetara: Artez, Bai Euskarari, CAF, Donostiako Zinemaldia, Donostiako Udala, Elhuyar, Emun, Eusko Legebiltzarra, Kontseilua, LAB, Makina Erraminta Institutua, Malerrekako Mankomunitatea, Mondragon Koop., Mondragon Unibertsitatea, Mutualia eta Sakanako Komunitatea.

Jendaurrean Erabili egitasmoak erakunde ezberdinen arteko elkarlana eta saretzea bultzatu du, helburu zehatz batekin: jendaurreko komunikazioan euskara gehiago, hobeto edo eraginkorrago erabiltzea, erakunde eta eragileei lagundu eta jardun hori errazteko bide eta bitartekoak eskainiz.

Jendaurrean Erabili
Jendaurrean Erabili
-(e)an bidalia

Elkartasunezko kotizazio gehigarria

cotizacion adicional

2025/01/01etik aurrera, tasa berri bat aplikatuko zaio gehieneko kotizazio-oinarria gainditzen duen soldata-tarteari. Hauetan arautzen da elkartasunezko kuota: Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (GSLO) 19 bis artikuluan eta 42. xedapen iragankorrean eta abenduaren 22ko 2064/1995 Errege Dekretuaren 72 bis artikuluan (duela gutxi barne hartu da martxoaren 26ko 322/2024 Errege Dekretuaren bidez —2024/03/27ko BOE—).

Adierazitako araudian, GSLOren 147.1 artikuluan ezarritakoaren esparruan, zehazten da gehieneko kotizazio-oinarriaren zenbatekoa gainditzen duen besteren konturako langileen ordainsarien zenbatekoa elkartasunezko kotizazio gehigarri bati lotuko zaiola kuota-likidazio orotan; zenbateko hori ezarriko da Estatuko Aurrekontu Orokorren Legeak urte bakoitzerako ezartzen duen kontingentzia arruntengatiko gehieneko kotizazio-oinarriaren zenbatekotik aurrera langileak duen ordainsari-soberakinaren arabera. Kotizazio hori gradualki aplikatuko da, 2025etik 2045era.

Elkartasunezko kuota zehazteko, urteko ehuneko bat aplikatuko zaio urte bakoitzeko Estatuko Aurrekontu Orokorren Legeak ezarritako gehieneko kotizazio-oinarria gainditzen duen ordainsariko zenbatekoari, GSLOren 42. xedapen iragankorrean ezarritako tarteekin bat etorriz, eta modu horretan egingo da 2045a arte. Ondorioz:

2025701/01etik aurrera, ehuneko hauek aplikatuko dira elkartasunezko kuota gisa

  • % 0,92ko kotizazio gehigarria, gehieneko oinarritik gehieneko oinarri hori % 10 bitarte gainditzen duen soldata-zatiari.
  • % 1, gehieneko oinarritik gorako % 10 eta % 50 bitarteko soldata-zatiari.
  • % 1,17, gehieneko oinarritik gorako % 50etik aurrerako soldata-zatiari.

2045/01etik aurrera, ehuneko hauek aplikatuko dira elkartasunezko kuota gisa

  • % 5,50eko kotizazio gehigarria, gehieneko oinarritik gehieneko oinarri hori % 10 bitarte gainditzen duen soldata-zatiari.
  • % 6, gehieneko oinarritik gorako % 10 eta % 50 bitarteko soldata-zatiari.
  • % 7, gehieneko oinarritik gorako % 50etik aurrerako soldata-zatiari.

Kotizazio-tasaren banaketa

Elkartasunezko kotizazio-tasa enpresariaren eta langilearen artean banatuko da, eta kontingentzia arruntengatiko kotizazio-tasaren banaketaren proportzio berdina izango du.

Gizarte Segurantzarako kotizazioa kotizazio-oinarri edo kuota finkoen bidez egiten diren kasuei dagokienez, kontuan izan behar dugu kotizazio gehigarri hau ez zaiela aplikatu behar langile autonomoei; besteren konturako langileei bakarrik aplikatuko zaie.

Elkartasunezko kotizazio gehigarria ordaintzeko oinarrizko epea

GSLOren testu bateginaren 19 bis artikuluan zehazten diren ordainsariak ordaindu behar diren hilabetearen hurrengo hilabeteko azken egunean amaitzen da.

Enpresek jakinarazteko duten betebeharra

Enpresek informazio hau jakinaraziko diote Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Nagusiari, baliabide elektronikoen bidez: kotizazio gehigarri horren eraginpeko langileen identifikazio-datuak, ordainsariak zer epetan ordaindu behar diren, aplikatu beharreko gehieneko kotizazio-oinarria gainditzen duen kotizazio-oinarria duten ordainsarien zenbatekoa eta gehieneko oinarriaren eta ondorio hauetarako konputagarri diren ordainsariei dagokienaren arteko kotizazio-oinarrien zenbatekoa.

Zaintza eta egiaztatzea

Laneko eta Gizarte Segurantzako Ikuskaritzari dagokio, bere eskumenen barruan, artikulu horretan ezarritako betebeharrak betetzen diren zaintzea. Eskumen horien kalterik gabe, Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Nagusiak GSLOren testu bateginaren 36.1 artikuluan adierazitako egiaztapenak egiteko ahalmena izango du elkartasunezko kotizazio gehigarri honi dagokionez, une oro eskura dituen eta kuota-likidazioak birkalkulatzeko aukera ematen duten datuetan oinarrituta.

Cristina Cearra Guezuraga

Mutualiako Aholkularitza Juridikoko abokatua

-(e)an bidalia

Tabakorik gabe, askoz hobe

mujer rompiendo cigarro

1987. urteaz geroztik, “Tabakorik gabeko Mundu Eguna” ospatzen da mundu osoan. 

Ekimenaren helburua da herritarrak tabakoaren kontsumoari lotutako arriskuez kontzientziatzea. 24 orduz tabakorik ez kontsumitzera animatzen dira herritarrak, eta tabako-kontsumoa murrizteko politika eraginkorrak defendatzen dira. 

Enpresa osasungarrien politiketan, gomendagarria da erretzeari uzteko sentsibilizazio-kanpainak egitea. 

Erretzeak osasuna kaltetzen du, eta 8 milioi heriotzatik gora eragiten ditu urtean mundu guztian, arrisku-faktorea baita gaixotasun askotan. Izan ere, osasunari eragiten dio oro har, bai eta sistema kardiobaskularrari eta birika-sistemari ere. 

Tabakoa kontsumitzeak, osasunari kalte egiteaz gainera, garuna kaltetu dezake, gaitasun kognitibo batzuen narriadura bizkortu eta zahartzaroan dementzia izateko arriskua areagotu.  

Erretzeari uzteak onura nabarmenak ditu. Erretzaile izandakoek, erretzeari utzi eta hamar urtera, ez-erretzaileen pareko arrisku-maila dute gaixotzeari dagokionez. 

Tabako-kontsumitzaile gehienek badakite tabakoak zer arrisku dituen, eta ohitura utzi nahi dute. Baina laguntza behar da erretzeari uzteko eta abstinentzia-sindromeak izan ditzakeen eraginak kontrolatzeko. Sintomak askotarikoak izan daitezke: suminkortasuna, haserrea, frustrazioa, insomnioa, eztula, zorabioak, buruko mina, antsietatea, kontzentratzeko ahalmena galtzea, idorreria, urdaileko mina, jateko gogo handiagoa, etab. 

Erretzeari uzteko prozesuak zenbait fase ditu: erabakia hartzea, mentalizatzea eta erretzeari uztea. Erretzaileak oso kontzientziatuta egon behar du. Izan ere, erretzeari uzteko erabakia erretzaileak hartu behar du. 

Osakidetzak eraginkortasun frogatuko metodoak ditu erretzeari utzi nahi dioten pertsonak artatzeko eta haiei aholku emateko; zenbait baliabide ematen ditu, hala nola hezkuntza-materiala eta hainbat programa, barne hartzen dutenak aurrez aurreko tratamendua, urruneko tratamendua edo tratamendu mistoa.  

Esteka: https://www.osakidetza.euskadi.eus/tabakismoa-prebenitzea/webosk00-oskcon/eu/ 

-(e)an bidalia

Elikadura funtsezkoa da enpresa osasungarria eta jasangarria izan dadin

Elikadura da gure bizitza osoan osasuna eta ongizatea ekarriko dizkigun oinarria. Dieta orekatua izateak zenbaterainoko garrantzia duen azpimarratu nahi du Mutualiak. Izan ere, fisikoki eta mentalki sasoian egoteko funtsezkoa izateaz gainera, lan-ingurune osasungarriagoa eta produktiboagoa bermatzen du.

Horregatik da hain garrantzitsua elikadurak gure bizitzan duen eraginaz jabetzea. Elikadura orekatua eta jasangarria izanez gero, gure bizi-kalitatea eta osasuna hobetuko ditugu, eta zahartzaro aktiboa eta osasungarria izango dugu. Mutualiak Elikadura osasungarria izateko eskuliburua landu du, elikadurari buruzko funtsezko alderdiak azaltzeko. Hona hemen haietako batzuk:

  • Elikadura-ohiturak. Aholku praktiko batzuk emango dizkizugu elikadura-ohitura osasungarriak har ditzazun, elikadurak eragin handia baitu gure bizitzan.
  • Nutriente bakoitzaren garrantzia. Nutriente bakoitzak funtzio bat du gure organismoan. Makronutrienteen eta mikronutrienteen funtzioak identifikatzen lagunduko dizugu, bai eta pertsona bakoitzaren profilaren arabera kantitate egokiak hautatzen ere.
  • Nutrizio-estrategiak. Ohiturak hobetze aldera, nutrienteak egunean zehar banatzen lagunduko dizuten estrategia batzuk ikusiko dituzu, eta zuk zenbat energia behar duzun jakingo duzu, zure eguneroko gastuan oinarrituta; urrats txiki horiekin, aldaketa handi bat lortuko duzu.
  • Menuak planifikatzea. Planifikatzen eta janaria prestatzen denbora gehien ematen duen jendeak aukera gehiago ditu elikadura osasungarria izateko. Asteko planifikazioa egiteko eta elikagaiak kontserbatzeko eredu bat proposatu dizugu.
  • Jasangarritasuna eta km0 produktuak. Ikasiko duzu erosketa osasungarria egiten, zerrenda prestatzen, produktuen etiketak irakurtzen eta jasangarritasunaren alde jokatzen. Gertuko produktuak hautatzea da gakoa.
Elikadura osasungarriari buruzko eskuliburua jaitsi

Mutualian Elikadura osasungarriaren eskola ere badugu. Zenbait eskolak osatzen dute; besteak beste:

  • Ongizatea 50etik aurrera
  • Ez egin dietarik, ikasi jaten
  • Plangintza
  • Kirol-nutrizioa
  • Elikadura funtsezko faktorea da patologia kardiobaskularrak eta hanturazkoak hobetzeko.

Talde txikiei zuzentzen zaizkie eskola horiek. Egitura praktikoa eta partizipatiboa dute, eta doakoak dira Mutualiaren enpresa elkartuetako langileentzat.

-(e)an bidalia

USOA, 30 urte baino gehiago desgaitasuna duten pertsonentzako lan- eta gizarte-aukerak sustatzen 

maria chaparro giza baliabidetako arduraduna usoa

USOA enplegu-zentro babestu eta zentro okupazional bat da, eta Barakaldon (Bizkaia) du egoitza. Desgaitasunen bat duten pertsonei lan-aukera egonkorrak eta normalizatuak eskaintzea da haren xedea, pertsona horiek gizartean integratzeko eta garatzeko aukera izan dezaten. 

Elkarrizketa egin diogu Marian Chaparro Domínguez giza baliabideetako arduradunari.  

Nola sortu zen USOA, eta zenbat pertsonak osatzen duzue? 

USOA Lantegia (USOA) proiektua 1983an sortu zen, eta garai hartako xedeak lantzen jarraitzen dugu plantilla osatzen dugun hogei lagunok. Boluntario batzuek irtenbide bat bilatu zuten desgaitasunen bat zuten seme-alabak zituzten familien eskeetarako; izan ere, eskola-urteak amaitu ondoren, ez zuten inolako baliabiderik. Modu horretan sortu zen proiektua. 

“Gaur egun, xede bera izaten jarraitzen du: euskal eredu misto baten bidez pertsonak gizartean eta lan-munduan integratzeko tresna bat da, Enplegu Zentro Berezia (EZB) eta Zentro Okupazionala (ZO) bateratzen dituena”. 

EZBa eta ZOa batuta, 460 pertsonak baino gehiagok parte hartzen dute USOAn; haietatik ia % 90ek % 33ko edo hortik gorako desgaitasunen bat dute (fisikoa, psikikoa, sentsoriala eta gaixotasun mentala). 

Gainera, Barakaldoko Udalaren baliabide propioa gara, eta gero eta zerbitzu gehiago egiten ditugu udalean. Laguntza garrantzitsua da hori proiektuarentzat etorkizunera begira. 

Nola trebatzen dituzue pertsonak lan-munduan integratzeko? Pertsona horiek hezteko eta gizartean eta lanean integratzeko programaren bat duzue? 

Gure ibilbidean, pertsona zaurgarrienei eta zailtasun handienak zituztenei (egoera pertsonalak, familiarrak, gaixotasunak, desgaitasunak, etab. kontuan hartuta) lagundu diegu, laneratzearen bidez eta gizarteratzera bideratutako prestakuntzaren, lantegien eta jardueren bidez. 

Laguntza ematen duen enpresa bat gara, eta erreferentea gara ezkerraldeko familia eta pertsonentzat. USOAk ematen dituen sareari eta lagunei esker, partaideek bizitza osoagoa izaten dute, baita lan-ingurune egokitu bat ere. Izan ere, produzitzeko gai direla erakusten dute, eta beste pertsona batzuekin integratzen dira.  

USOA integrazioko eta gizartean eta lan-munduan txertatzeko euskal eredu mistoan oinarritu da hasieratik, eta zentro okupazionala eta enplegu-zentro berezia bateratzen ditu. Gainera, pertsona bakoitzak behar dituen baliabide eta profesionalak jartzen dira, errazagoa izan dadin bakoitzak toki egokia aurkitzea eta bizitza osasungarriagoa izatea. 

Lankidetzan aritzen zarete erakunde publikoekin eta pribatuekin. Zer-nolakoak dira lankidetza horiek? 

Lankidetzan dihardugu, sareak eratuz, Barakaldoko Udalarekin, Bizkaiko Foru Aldundiarekin (Tutoretza Erakundea, Desgaitasunaren ebaluazioa, IFAS, Bekoetxe, Goiztiri, Haurrak babestea, etab.), Bizkaiko zenbat udalerritako gizarte-zerbitzuekin (Barakaldo, Santurtzi, Sestao, Erandio, Derio, Basauri, etab.), Osakidetzarekin (familiako medikuak eta osasun mentaleko adituak), justizia (komunitate-lanak) eta Gorabide, Avifes, Eragintza eta erakunde gehiagorekin.  

“Harreman horiei esker, osoko ikuspegi publikotik egin dezakegu lan, eta eraginak eta emaitzak biderkatu egiten dira: baliabide publikoen kudeaketa hobetzen da, zerbitzuak ez baitira bikoizten; premiak identifikatzen dira, eta esku-hartzeak bultzatzen dira, pertsona eta familia bakoitzak behar dituen doikuntzak eta zerbitzuak emateko”. 

Zuen lanaren alderdi nagusietako bat, lan-inguruneko integrazioaz gainera, desgaitasunen bat duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzea da, gizarteratzea. Nola islatzen da integrazio hori pertsonen bizi-kalitatean? 

Prozesu luzea eta konplexua da, eta, batez ere, aberastasun pertsonal handia dakarrena. Asko laguntzen digute familiek, pertsona horien zuzeneko arduradunek eta langile eta erabiltzaileei arreta emateko profesionalek (medikua, psikologoa, EUD, logopeda, gizarte-langilea, gizarte-hezitzaileak, etab.). Beste pertsona batzuekin harremanak ditugunean, hazi egiten gara, eta integratuko garen inguruneak eta harremanak sortu nahi izaten ditugu, gure burua sentitzeko eta egiten dugunaz eta gizarteari eta gure inguruneari ekartzen diogunaz jabetzeko. 

Horrenbestez, pertsonen garapen soziolaborala lantzen dugunean, haien autonomia pertsonala eta autodeterminazioa bultzatzen dira, eta gizarteak pertsona horiek aintzatestea eta baloratzea bilatzen da. Kudeaketa aurreratuko (Binklusion), partizipazioko eta bizi-kalitateko ereduak dira gure erreferentzia, desgaitasunen bat duten pertsonek beren autonomia pertsonal maximoa eta komunitatean txartatzea eta parte hartzea lor dezaten, betiere laguntza-sare pertsonalizatuekin batera. Hau da, pertsona eta haren gertuko ingurunea dira gure plangintzaren ardatza. 

Gainera, 2024a USOAGUNE aisialdi-zentro inklusiboa inauguratu dugu Barakaldoko erdigunean, aisialdiko baliabideak errazteko desgaitasunen bat duten pertsonei eta haien familiei; gainera, desgaitasuna artatzeko zerbitzu bat du herritar guztientzat.  

Zer motatako zerbitzuak eskaintzen dizkiezue enpresei? 

USOAn egiten diren jarduerak kontuan hartuta, nabarmendu dezakegu jarduera hauek egiten ditugula Barakaldoko Udalarentzat eta beste enpresa eta erakunde batzuentzat: lorezaintza, lorezaintzaren alorreko aholkularitza teknikoa, digitalizazio ziurtatua, enpresek azpikontratatutako lanak (manipulatiboak, muntaketak, ekoizpen-prozesuak, papera suntsitzea, etab.), inbentarioen kudeaketa, laneko arropa eta norbere burua babesteko ekipoak egitea, garbiketa-zerbitzuak, gizarte- eta hezkuntza- interbentzioa, irisgarritasun kognitiborako aholkularitza, aisialdi inklusiboa, etab. 

Nola laguntzen dute enpresek desgaitasunen duten pertsonak lan-munduan txertatzen direla bermatzeko? 

Lana egunerokoa da. USOArekin lankidetzan diharduten enpresek, erakundeek eta entitateek kontratatu egiten gaituzte, eta haiek dira gakoa gure erakundea osatzen duten pertsonetako bakoitzaren premiei erantzuteko eta pertsona gisa garatzeko. Gure bezeroen laguntzarik gabe, proiektua ezingo genuke aurrera atera.  

Nola bultzatu dezakegu desgaitasunen bat duten pertsonak gizarteratzeko konpromiso soziala? 

Komunitate bateko parte izatea ez da gainerako pertsonak izaten diren tokietan izatera mugatzen; harremanak berdintasunean, elkarrekikotasunean, konfiantzan eta errespetuan oinarrituta eraikitzen diren sare sozialak ere izan behar dira. Konpromisoak pertsonala eta komunitatearena izan behar du. 

“Aurrera egin dugula ikusiko dugu desgaitasunen bat duten pertsonek beren ingurunean eta gertuko testuinguruan modu aktiboan, ekitatiboan eta esanguratsuan parte hartzen dutenean. Haien parte-hartzea erraztu behar da, eta zer premia dituzten entzun, betiere oztoporik gabeko programak diseinatuta, programa horiek aplikatuta eta etorkizuneko premiak kontuan hartuta”.  

Hau da, proiektu pertsonalak eta sozialak sentitu, bizi eta gozatu behar dituzte eta haietan parte hartu behar dute, beren ikuspegia emanez, premiak, nahiak eta kezkak adieraziz; halaber, gustura parte hartu behar dute proiektuak planifikatzen, egiten eta gogoratzen. 

-(e)an bidalia

Mutualex epaia 2024ko Maiatza

sentencia

Auzitegi Gorenaren Osoko Bilkuraren Epaia, 2024ko otsailaren 21ekoa: Ekarpen demografikoagatiko osagarria, indarrean den GSLOren idazketaren aurreko idazketako 60. artikuluan xedaturikoa, ez da preskribatzen; EBJAren doktrina, gizonen alde berrinterpretatuta, araua sortzen denetik aplikatu behar da.

mazoa

Auzitegi Gorenean sortzen zen arazoa da zehaztea demandatzaileak amatasun-osagarria jasotzeko eskubidea preskribatu den bere erretiro-pentsioaren gaineko ekarpen demografikoaren ondorioz.

Demandatzaileak erretiro-pentsioa eskatu zuen, eta halaxe eman zitzaion, 2016/11/30etik aurrerako ondorioekin. Geroago, 2022/1/24an, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (GSLO) 60. artikuluan aurreikusitako ekarpen demografikoagatiko osagarria eskatu zuen. GSINek ukatu egin zion osagarria, 22/02/04ko ebazpenaren bidez, alegatuz eskatutako osagarria jasotzeko eskubideak preskribatu egin zuela, bost urte baino gehiago igaro zirelako gertaera eragilearen egunetik eskaera egin zen egunera arte, GSLOren 53. artikulua aplikatuz.

Lehen Auzialdiko Epaitegiaren epaiak eta errekurritutako Kantabriako Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiak diote ez dela preskribatu demandatzaileak erretiro-pentsioaren gainean amatasun-osagarria jasotzeko duen eskubidea, osatzen duen pentsioaren izaera juridiko bera duelako eta, izaera hori bera izanik, erretiro-pentsioa preskribaezina delako, baita eskatutako osagarria ere.

Edukizko arazoa lehenago ere aztertu zen, Auzitegi Gorenaren otsailaren 17ko 160/2022 eta 163/2022 epaietan (2872/2021 eta 3379/2021 errekurtsoak, hurrenez hurren), zeinetan Gorenak nabarmendu zuen EBJAk kontuan hartu zuela GSLOren 60. artikuluaren edukia, 8/2015 Errege Dekretuak gehitutako bertsioan (gizonezko pentsiodunak osagarria jasotzetik kanpo utzi zituen) 2019ko abenduaren 12ko epaian (C- 4507/18 auzia), zeinak sexuagatiko zuzeneko diskriminaziotzat jo baitzuen, eta 1978ko abenduaren 19ko Kontseiluaren 79/7/EEE Zuzentarauaren aurkakotzat. Gizarte Segurantzaren arloan gizonen eta emakumeen tratu-berdintasunaren printzipioa pixkanaka aplikatzeari buruzko zuzentarau horrek ezarri zuen tratu-berdintasunaren printzipio horrek sexuagatiko bereizkeriarik eza ekarriko duela, zuzenean ala zeharka, eta estatu kideei eskatu zien tratu-berdintasunaren printzipioaren aurkako lege-, erregelamendu- eta administrazio-xedapenak ezabatzeko beharrezko neurriak har ditzatela.

Gorenak honako hau zioen:“Interpretatu den araua interpretazio-eskaerari buruzko ebazpena ematen duen epaia eman aurretik sortu eta eratutako harreman juridikoei aplikatu ahal izango zaie eta aplikatu beharko zaie, baldin eta, gainera, arau horren aplikazioari buruzko auzi bat organo jurisdikzional eskudunenpean jartzeko aukera ematen dieten baldintzak betetzen badira… izan ere, EBJAk garatutako zentzuan ulertu eta aplikatu behar zen, zeinak ez baitzuen inolako denbora-mugarik ezarri bere erabakian.” 

Epai berri horri dagokionez, Auzitegi Gorenaren osoko bilkurak honako hau dioen doktrina berretsi du: “Ekarpen demografikoagatiko amatasun-osagarria aitortzeak ondorioak izango ditu erretiro-pentsioa eragin duen gertaeraren egunetik aurrera, betiere GSLOren 60. artikuluaren jatorrizko idazketak eskatzen dituen gainerako baldintzak betetzen badira. Horren arabera, aurreratu den bezala, sexuagatiko diskriminaziorik ezaren printzipioaren eta berdintasunerako eskubidearen aurka dagoen sexuagatiko diskriminazioa denez, EKren 14. artikuluaren eta aipatu berri den Europar Batasunaren zuzenbidearen arabera, erreparazio osorako aukera bakarra da dagozkion ondorioak atzera eramatea, gertaera eragilearen unera, eta ezingo da ulertu aipatutako osagarria berandu eskatu izana preskribatutzat jo behar denik, ezta haren ondorioak mugatu ere, ondorio ekonomikoak eskaera egin aurreko hiru hilabeteetara atzeraeraginez”.

Gainera, Auzitegi Gorenak eskatzaileak eskatutako osagarrirako eskubidea ez preskribatzearen eta ondorio ekonomikoak gertaera eragilearen unera atzeratzearen gehigarri diren bi argudio nabarmendu ditu.

Lehenengoa da osagarria eskatzeko epearen hasierako dies a quoa, gertaera eragilea EBJAren epaia (2019ko abenduaren 12koa) baino lehenagokoa den eskaeretan, ezin izango litzatekeela inoiz epai hori baino lehenagoko une batean finkatu; izan ere, data horretara arte, GSLOren 60. artikuluaren hitzez hitzeko idazketak emakumeentzat bakarrik aurreikusten zuen aztergai dugun osagarria, eta hori ez zen 79/7/EEE Zuzentarauaren aurkakotzat jo, ez eta, ondorioz, berdintasunaren eta sexuagatiko bereizkeriarik ezaren printzipioaren aurkakotzat ulertu (EKren 14. artikulua), aipatutako epaia eman arte. Horrenbestez, gizonek ezin izan zuten erabat jakin arauaren literaltasunak epaia eman zen egunera arte ukatzen zien eskubide baten berri; beraz, epaiaren aurretik ezin zen, inola ere, preskripzio-eperik hasi.

Bigarren argudio gehigarria osagarri horren izaeraren eta, oro har, prestazioen osagarrien ondoriozkoa da.

 Horri dagokionez, Gorenak honako hau adierazten du: “Amatasun-osagarria (ekarpen demografikoagatikoa), gutxienekorako osagarriekin edo genero-arrakalaren osagarriarekin gertatzen den bezala, ez da eta ezin da prestazio espezifikotzat hartu. Osagarri hori ez da autonomoa, osatzen duen erretiro-pentsioaren (ezintasun iraunkorra edo alarguntasuna) osagarri gisa jarduten du. Ondorioz, ez da pentsioa eskatzen den unean eskatutakoarekiko asmo independente bat, baizik eta osatzen duen prestazioa eskatzeko gauzatutako ekintzaren barruan zegoen, haren xedeak ez baititu soilik prestazio bakoitzaren oinarrizko ondorioak biltzen, baita dagokion pentsioaren eduki ekonomikoa zehazten duten elementu guztiak ere, besteak beste, ehuneko aplikagarria edo dagokion osagarria (gutxienekoetarakoa, amatasunarena edo genero-arrakalarena)”. Eta honako hau argitzen du: “Ofizialtasun-printzipioa aplikatu nahi ez bada ere, zeina erreserbatuta baitago automatikoki ematen diren prestazioentzat, haren ondorioak berberak izan behar dira prestazio horien osagarriei dagokienez; izan ere, nahikoa da onuradunak dagokion pentsioa eskatzea, Erakunde Kudeatzaileak, Legean ezarritako baldintzak betetzen direla egiaztatu ondoren, dagozkion osagarriak ere erantsi behar izateko prestazioa ematen den kasuetan. Hori dela eta, ofizialtasun-printzipioa indarrean den kasuetan ezarri ditugun ondorio berberak aplikatu behar dira, hau da, kotizaziopeko prestazioa epearen barruan eskatzen bada, horrek ekar ditzakeen osagarriek ez dute preskribatzen”.

Raquel Martínez Bálbas

Mutualiako Aholkularitza Juridikoko abokatua