Gure Auzitegien aurrean behin eta berriz sortu den gai bat, behin baino gehiagotan iritsi dena Auzitegi Gorenera, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren 193. artikuluaren azterketa izan da (Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren 136. artikulu zaharra), hain zuzen ere, ezintasun iraunkor baten esleipena zehazteari dagokionez, langilea Sisteman afiliatu edo alta eman aurretik gertatutako murrizketa anatomiko edo funtzionalak daudenean, ulertzen baita horiek ezin har daitezkeela kontuan ezintasun iraunkorragatiko babesa lortzeko. Era horretara, eztabaida sortzen da desgaitasunaren ikuspegiaren araberako babes egoeraren eta indarrean dauden babes sistema espezifikoen artean, argi eta garbi bereiziz baliaezintasunari dagokionez aplikagarriak direnetatik.
Auzitegi Gorenak 2020ko irailaren 25ean emandako epaian ebatzi du azkenik auzia, eta osoko bilkuran eman behar da, planteatutako auzi juridikoaren ezaugarriak eta garrantzia kontuan hartuta.
Ezintasun iraunkorraren arloan dagoen kontraesanaren zailtasuna aitortuz, Espainiako Itsuen Erakunde Nazionalean (ONCE) kupoiak saltzen zituen langile baten kasua balioetsi du. Langile horrek ia erabateko itsutasuna zuen Gizarte Segurantzaren Sisteman afiliatu aurretik, eta azken graduko ezintasun iraunkorra, baliaezintasun handia (EH), eskatzen zuen. Balioetsi behar dena da larriagotzerik badagoen ala ez.
Frogatuta dago langilea 1988. urteaz geroztik zegoela sisteman alta emanda, eta garai hartan pigmentu erretinosia izan zuela, begi muga oso garrantzitsuarekin eta hondar ikusmen eremuarekin. Gaur egun, antzeko egoera du, alde biko itsutasuna eta ikusmen eremuaren ia erabateko abolizioa ditu, eta lanean jarraitu du 2016. urtera arte. Egiaztatu da, halaber, amarekin bizi dela, eguneroko zereginetan biei laguntzen dien pertsona bat dutela, ez delarik nahikoa eskatutako larriagotze objektiboa, ez baita garrantzizkoa, eguneroko bizitzako bigarren mailako jardueretan laguntza behar izatea baino ez baitakar (arropa prestatzea, janaria, batetik bestera joatea). Hala, errekurritutako epaiak ezartzen du, baliaezintasun handiaren esleipena aintzat hartzeko, bizitzako egintzarik funtsezkoenetarako arauak eskatzen duen proiekzioaren parekoa dela laguntza hori.
Kontraste epai gisa azaltzen da Auzitegi Gorenak 2018an emandako epaietako bat, zehazki 2018ko apirilaren 17koa, lanbideen eta diagnostikoen identitatearekin, ikusmen muga larriekin, zeinak adierazten duen, nahiz eta haren egoera baliaezintasun handiaren barruan sar daitekeen, errealitate hori lanean jardun aurretik ere bazegoela.
Hirugarren pertsona horren laguntzari buruz egiten den balorazioak adierazten du irtenbide objektiboa eta ez subjektiboa behar dela, hau da, ezin direla Baliaezintasun Handiaren esleipenetik kanpo utzi denborarekin bizitzako funtsezko ekintzetakoren bat hirugarrenen laguntzarik gabe egiteko beharrezko egokitzapen trebetasuna lortu duten pertsonak. Edonola ere, hau ez da kasua, laguntza hori funtsezkoak ez diren jardueretara mugatzen baita.
Azkenik, Auzitegiak adierazi du larriagotzearen balorazioa ez dela kontuan hartu behar langile arrunt baten lan gaitasun normalaren arabera, langileak lehendik zuen lan gaitasun murriztuaren arabera baizik; hau da, kontuan hartu behar dira haren ezaugarriak lan eremuan txertatu zenean, hau da, gaitz horrekin berarekin lortu zuen lan hori, eta, beraz, ez da lanerako bere gaitasuna modu nabarmenean murriztu edo deuseztatu. Hortaz, alderdi horrek ezin du eraginik izan eskatutako ezintasun iraunkorraren balorazioan.
María Urizar
Mutualiako Aholkularitza Juridikoko abokatua
