Hilabetea: iraila 2026

Giza gorputzeko odol-hodiek 100.000 kilometro inguru dituzte. Lurrari bi bira eta erdi emateko adinako hodi-sarea da. Zirkulazio-sistema erraldoi horren presioa, fluxua eta osasuna mantentzea erronka mekaniko eta biologiko izugarria da ukabil baten tamainako muskulu batentzat. Eta eboluzioaren sekretua da bihotza ez zela diseinatu lan hori bakarrik egiteko.

Irailaren 8an, Fisioterapiaren Mundu Egunean, gogoratu behar da fisioterapeutaren lana artikulazioetako minaren tratamenduaz haratago doala. Mugimenduaren zientzia klinikoan adituak dira, eta gaixotasun kardiobaskularrei (GKB) eta istripu zerebrobaskularrei (iktusa) dagokienez (morbimortalitatearen eta absentismoaren kausa nagusiak), oinarrizko tresna biologikoak dira fisioterapia eta ariketa fisikoa.

“Bigarren bihotza” eta osasunaren termometroa

Gure anatomiak bizitzeko laguntza-mekanismoak ditu. Bernetako muskuluek (soleoa bereziki) benetako «bihotz periferiko» gisa jokatzen dute. Oinez goazenean, zutik jartzen garenean eta sentadilla bat egiten dugunean, muskulu horiek uzkurtu egiten dira, zangoetako zain sakonak zapaltzen dituzte eta odola bularraldera ponpatzen dute grabitatearen aurka. Langile batek zortzi ordu pasatzen dituenean aulki batean geldirik, motor osagarri horiek itzali egiten dira. Horrek bihotza etengabeko ahalegina egitera behartzen du eta baliteke gutxiegitasun benosoa gertatzea. «Pertsona sedentario aktibo» deitzen diegunek duten arriskua da. Egoera hori bizi duten pertsonek lan-orduetatik kanpo egiten duten kirolaren onuretako asko galtzen dituzte, denbora luzez geldirik egoten direlako.

Horregatik, aurreko argitalpenetan esan dugun bezala, indarra ebaluatzea ez da ergonomia kontu bat soilik. Heltzeko indarra dinamometro batekin neurtzea osasun sistemikoa benetan neurtzeko modu bat da. Gizabanako batek indarra galtzen badu, laguntza baskularreko sarea galtzen ari da. Muskulu-ahuleria zuzenean lotuta dago zaurgarritasun kardiobaskularrarekin, «asistentzia-ponpa» hori huts egiten ari dela adierazten baitu.

Barne-farmazia: Muskulua organo endokrino gisa

Muskulua ez da ehun mekanikoa bakarrik; gure organismoko organo endokrinorik handiena da. Uzkurtzean, ehunka substantzia kimikoz (miokinak deiturikoak) osatutako koktel bat jariatzen du odol-fluxura.

Molekula horiek mezulariak dira, eta sistema baskularrera eta garunera zuzenean bidaiatzen dute. Molekula garrantzitsuenetako bat IL-6 da: muskulua uzkurtzean askatzen da, eta efektu antiinflamatorio sistemiko handia du. Xehetasun hori kritikoa da arriskuen prebentzioan: aterosklerosia (infartua eragiten duen arterien buxadura) maila baxuko inflamazio kronikoarekin lotuta dago. Gainera, odolaren fluxuak arterien hormak marruskatzen ditu mugitzean (hemodinamikan shear stress deitzen dena), eta, ondorioz, arteriek oxido nitrikoa askatzen dute, existitzen den basodilatadore natural indartsuena.

Lanaldian erregulartasunez mugitzea, hain zuzen, gorputzak eskatu ahala inflamazioaren aurkako medikazioa sortzea da, albo-ondoriorik gabe. 

Inpaktuaren ondoren sistema birprogramatzea: Nerbio-plastikotasuna eta egokitzapena

Giza gorputzaren benetako miraria sisteman akats bat gertatzen denean agertzen da, hala nola miokardioko infartu akutua eta istripu zerebrobaskularra (iktusa). Zientzia medikoak bilakaera liluragarria izan du azken hamarkadetan. Iraganean, ia beti erabateko atsedena gomendatzen zen pertsona eriondo bat babesteko. Hala ere, gaur egungo ebidentziak erakutsi du mugimendua funtsezko elementua dela sendatze-prozesuan.

Fisioterapiako profesionalak prozesu horretan jarduten du kargak neurtuz eta doituz, pertsonari bere autonomia itzultzeko:

• Garunean (iktusa): Istripu zerebrobaskular batek konexio neuronalak eteten ditu eta oinarrizko funtzio motorrak mugatzen ditu. Nola konpontzen da? Nerbio-plastikotasunaren bidez. Garunak birkonfiguratzeko eta «errepide» neuronal berriak sortzeko gaitasun harrigarria du, baina estimulu konstante eta zehatzak behar ditu hori lortzeko. Zereginetara bideratutako ariketa terapeutikoaren bidez, fisioterapia neurologikoak garuna bere zirkuituak berriz konektatzera behartzen du, eta galdutako oreka, martxa eta funtzionaltasuna berreskuratzen ditu.
• Bihotzean (infartua): Bihotza, kalteren bat izan ondoren, esfortzua berriz jasateko gaitasuna berreskuratu behar duen motorra da. Bihotza errehabilitatzeko programek ariketa aerobikoa eta indar-ariketa baliatzen dituzte pixkanaka. Sekretu fisiologikoa bikaina da: fisioterapiako profesional batek pertsona eriondo bati hanken eta besoen indarra handitzen laguntzen badio, gaixoari askoz ere gutxiago kostatuko zaio eguneroko edozein zeregini aurre egitea (hala nola eskailerak igotzea, erosketak eramatea eta lan egitea). Muskulu periferikoak eraginkorragoak bihurtzen direnez, bihotzari pisu handia kentzen diogu gainetik.

Fiuza-Luces, C. et Al (2018) egileen artikuluko irudi egokitua.

Fisioterapia: Funtsezko pieza gaitasun funtzionalaren kudeaketan

Laneko ekosistema seguru batean, diziplina bakoitzaren eginkizuna ordezkaezina da. Engranaje horretan, fisioterapiak gaitasun kliniko bakarra eta espezializatua eskaintzen du: pertsona bakoitzaren gaitasun funtzionalaren kudeaketa eta optimizazioa. Gure lana ez da lehiatzen ez arlo teknikotik aplikatutako ergonomiarekin, ezta diagnostiko medikoarekin ere, horien osagarria baita funtzionaltasunari dagokionez. Mugimenduaren zientzian adituak diren aldetik, fisioterapiako profesionalen eginkizuna da modu objektiboan ebaluatzea langileen ahaleginarekiko tolerantzia, eta ariketa terapeutikoa egiteko agintzea, farmako baten doitasun berarekin. Jarduera fisikoa benetako babes kardiobaskular bihurtzen dutenak honako hauek dira: kargak dosifikatzea, intentsitatearen progresioa planifikatzea eta pertsona bakoitzaren premia klinikoetara egokitzea. Fisioterapiako profesionalen laguntza izateak aukera ematen dio enpresari gorputz osoaren prebentzio integrala lortzeko. Profesional horiek langileei laguntzen diete sistema baskularra babesteko behar duten indarra eta erresistentzia metabolikoa garatzen, muskulu-ehunetik bertatik hasita.

Negoziatu ezin den inbertsio biologikoa

Gaur egungo eta etorkizuneko lan-osasuna ezin da bizimodu sedentarioan oinarritu. Langileak zaintzeko, prebentzio pasibotik prebentzio aktibora pasatu behar da.

Irailaren 8a begirada aldatzeko aukera berri bat da. Lan-ingurunean jarduera fisikoa eta ariketa terapeutikoa sustatzea luzatzeko etenaldiak egitea baino gehiago da.

Gure langileen odol-hodien 100.000 kilometroak babestu nahi baditugu eta gertaera kritiko baten ondoren errehabilitazio zorrotza bermatu nahi badugu, benetako gaitasun funtzionala neurtu behar dugu, eta mugimendua funtsezko behar biologikotzat hartu. Fisioterapiak, ebidentzia zientifikoan eta neurketa klinikoan oinarrituta, funtsezko funtzioa betetzen du: osasunaren babesa eta lanaren iraunkortasuna lotzea.

Jarri harremanetan Mutualiaren Prebentzio Aholkularitzarekin eta ezagutu nola ezar ditzakezun estrategia hauek eta aurrera egin lan-ingurune osasungarri eta produktiboago baterantz!

Bibliografia

• Fiuza-Luces, C.; M Santos-Lozano, A.; Joyner, M.; Carrera-Bastos, P.; Lourenço, O.; Fratiglioni, L.; (…) & Lucia, A.: «Exercise benefits in cardiovascular disease: beyond attenuation of traditional risk factors», in Nature Reviews Cardiology, 15(12) (2018), 731-743.
• Billinger, S.A.; Arena, R.; Bernhardt, J.; Eng, J.J.; Franklin, B.A.; Johnson, C.M.; (…) & American Heart Association Stroke Council: «Physical activity and exercise recommendations for stroke survivors: a statement for healthcare professionals from the American Heart Association/American Stroke Association», in Stroke, 45(8) (2014), 2532-2553.

Uztailean eta abuztuan izaten dira Espainiako errepide bidezko joan-etorri gehienak. Trafiko Zuzendaritza Nagusiaren datuen arabera, oporraldietan ibilbide luze eta ertaineko 90 milioi mugimendu baino gehiago izaten dira maiz. Horri gehitu behar zaizkio, halaber, bigarren mailako errepideetako ibilbide laburrak, txirrindulari eta oinezko gehiago ibiltzea eta hala ibilgailuan nola gidariarengan eragina duten bero-egoerak. Plangintza onak eta ohitura erraz batzuek nabarmen murrizten dute gorabeherak izateko arriskua.

1.  Ibilbidea eta atsedenaldiak planifikatzea

Bidaiatu baino lehen, komeni da errepideen egoera eta eguraldiaren iragarpena begiratzea. DGTren tresna ofizialek eta nabigazio-aplikazioek aukera ematen dute auto-pilaketak denbora errealean ezagutzeko, bestelako ibilbideak aukeratu ditzagun. Bereziki baliagarria da hamabostaldi-aldaketak saihestea (batez ere abuztuaren 15a, jaieguna delako), baita igandeetako arratsaldeak eta gauak ere, hiriguneetarako itzulera masiboa izaten baita.

Atsedena funtsezkoa da. Gutxienez bi orduan behin edo 200 kilometroan behin gelditzea gomendatzen da, hankak luzatzeko, hidratatzeko eta arreta berreskuratzeko. Gauez edo bero handieneko orduetan (normalean 13:00etatik 17:00etara bitartean) gidatzeak nekea areagotzen du; horrenbestez, ahal bada, komeni da tarte luzeenak goizeko lehen orduetan edo arratsaldeko azken orduan programatzea.

2.  Beroarekin gidatzea: ondorioak eta neurriak

Beroak zuzeneko eragina du gidatzeko gaitasunean. Bide-segurtasunari buruzko azterlanek erakusten dutenez, 25-27 °C-tik aurrera logura handitu egiten da, eta arreta murriztu.

35 °C-tik gora, gidariaren errendimendua 0,5 g/l inguruko alkoholemiarekin duenaren antzekoa da. Ibilgailuaren barruko tenperatura egokiena 21 eta 23 °C artekoa da.

Tenperatura egokia lortzeko:

• Erabili aire girotua pixkanaka (ez jarri maximoan bat-batean).
• Autoa eguzkipean aparkaturik egon bada, aireztatu minutu batzuk barruan sartu baino lehen.
• Edan ura maiz, egarri ez bazara ere.
• Baztertu logura eragiten duten janari astunak.

Gainera, beroaren ondorioz baliteke akats mekanikoak gertatzea: berrikusi hozgarri-maila, pneumatikoen egoera eta hozte-sistemaren funtzionamendua bidaia hasi aurretik.

3.  Gidatzeko oinarrizko arauak

• Errespetatu abiadura-mugak eta zaindu segurtasun-tartea. Udan trafiko handiagoa egoten da, eta baliteke beste gidarien erreakzioak motelagoak izatea.
• Ez edan alkoholik gidatu behar baduzu. Taldeko norbaitek edan badu, zure gain har ezazu hari gidatzea eragozteko erantzukizuna. Atal honetan garrantzitsua da gogoraraztea alkoholemia-tasa seguru bakarra 0ko tasa dela.
• Itzali telefono mugikorra edo aktibatu auto modua. Ez gidariak ezta bidaiariek ere ez dute arreta mugikorrarekin edo nabigatzailearekin galdu behar.
• Bidaiari guztiek gerrikoa lotuta eraman behar dute. Adingabeek haurrak atxikitzeko sistema homologatuetan bidaiatuko dute beti, beren pisu eta neurrira egokituta.
• Atea ireki aurretik, begiratu atzera (holandarren erako teknika: kontrako eskua erabiltzeak dakar gorputza biratzea, eta egiaztatzea ez datorrela ibilgailu, txirrindulari edo oinezkorik).

4.  Ekipajea, maskotak eta segurtasun-elementuak

Jarri objektu astunak maletategiaren behealdean eta erdialdean, ongi ainguratuta. Atzeko eserlekuak hutsik badaude, lotu gerrikoak, balaztatuz gero ekipajeak aurrerantz egin ez dezan.

Maskotek lotuta (garraiatzailea, arnesa edo gerriko espezifikoa erabilita) eta gidariarengandik bereizita bidaiatu behar dute. Lau kilogramo eskaseko animalia solte bat 200 kg-tik gorako indarreko jaurtigai bihurtzen da 60 km/h-an izandako talketan.

Ibilgailuan honako hauek beti egon behar dira eskura:

• Txaleko islatzailea; bat nahitaezkoa da, baina komeni da bi gutxienez eramatea.
• V-16 larrialdi-argia, nahitaezkoa 2026tik aurrera, eta seinaleztapen-triangeluak, Espainiatik kanpora bidaiatzen baduzu.
• Behar bezalako dokumentazioa: zirkulazio-baimena, asegurua indarrean eta IAT gaindituta.
• Ordezko giltza sorta bat, beste bidaiari baten esku.

5.  Arropa eta oinetako egokiak

Erabili mugimenduak mugatzen ez dituen arropa arina, baita oinetako itxi eta erosoak ere, pedalak behar bezala zapaltzeko. Txankletek eta takoiek zaildu egiten dute ibilgailua kontrolatzea, eta ez dira komeni.

Neurri erraz horiek lagungarriak dira urteko mugikortasun handieneko aldietako batean ezbehar-tasa gutxitzeko.

Bidaia ongi planifikatzeak eta prebentzioz nahiz arretaz gidatzeak aukera ematen dute oporrak segurtasun handiagoz gozatzeko.

Uda zoriontsua eta bidaia ona izan!