Auzitegi Gorenaren otsailaren 11ko 158/2026 Epaiak (Laugarren Sala, Osoko Bilkura) genero indarkeriaren testuinguruan izatezko bikoteen alarguntza-pentsioaren doktrina bateratzeko kasazio-errekurtsoa ebatzi du. Salak baietsi egin du Gizarte Segurantzaren Institutu Nazionalaren (GSIN) errekurtsoa, eta pentsioa ukatu dio 2014az geroztik kausatzailearekin more uxorio bizi izan zen emakume bati, elkarrekin alabak izanik eta egiaztatutako genero-indarkeriaren biktima izan arren, izatezko bikotea Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (GSLO) 221. artikuluaren arabera formalki eratu gabe egoteagatik.
Beraz, auzi juridiko nagusia zen zehaztea ea genero-indarkeriaren biktima izateak salbuetsi zezakeen izatezko bikoteei alarguntza-pentsioa eskuratzeko eskatzen zitzaien betekizun formalaren betetzetik.
Auzitegi Gorenak gogorarazi du bere jurisprudentzia etengabea izan dela, izatezko bikoteen alarguntasun-pentsioa aitortzeko, bi baldintza eskatu baititu aldi berean:
- More uxorio bizikidetza egonkorra.
- Izatezko bikotea formalki eratzea, dela izatezko bikoteen erregistro espezifiko batean inskribatuz, dela dokumentu publiko baten bidez, legeak eskatzen duen aurrerapenarekin.
Epaiak ez dela froga kontu hutsa azpimarratzen du. Bizikidetza hainbat bitartekoren bidez egiazta daiteke, baina izatezko bikotearen izate juridikoak, alarguntza-pentsioaren ondorioetarako, arauan aurreikusitako formalizazioa eskatzen du. Auzitegi Gorenaren hitzetan, pentsioa ez zaie aitortzen bizikidetza egiaztatua duten bikote guztiei, baizik eta formalizatutako izatezko bikoteei edo “zuzenbidezko bikoteei”.
Salak berariaz aitortzen du genero ikuspegiko interpretazioaren garrantzia, eta gogorarazten du dagoeneko aplikatu dela izatezko bikoteen alarguntza-pentsioaren arloan. Hau da, genero-indarkeriaren biktima den emakume batek bikotekidearekin bizitzeari utzi behar dionean, bizikidetza falta horrek ez du berez pentsioa eskuratzea eragotzi behar, gainerako baldintzak betetzen badira.
Hala ere, Auzitegi Gorenak bereizi egiten ditu bizikidetza-baldintza bat malgutzea eta izatezko bikotea formalki eratzea erabat baztertzea. Epaiaren arabera, genero ikuspegia funtsezko irizpidea da, baina ez du arauaren aurkako interpretaziorik egiteko aukerarik ematen araua argia denean, konstituzionaltasunari buruzko zalantzarik sortzen ez duenean eta Europar Batasuneko Zuzenbidearekin kontraesanean ez dagoenean.
Ildo horretan, Auzitegi Gorenak uste du GSLOren 221.2 artikuluak izatezko bikotearen legezko eredu formal eta ez-informal bati erantzuten diola. Salarentzat, inskripzioa edo dokumentu publikoa bikoteko bi kideen borondate guztiz pertsonala eskatzen duen osagaia da. Borondate hori ezin da ordezkatu, ezta genero-indarkeriako testuinguruan ere, bi aldeek bikotea formalki eratzeko asmorik izan zutenaren aztarnarik ez badago.
Epaiak, halaber, kasu hori beste salbuespenezko kasu batzuetatik bereizten du, hala nola Auzitegi Gorenaren 857/2025 epaian ebatzitakotik, non pentsioa aitortu baitzen ezkontzeko borondate argia zegoelako eta formalizazioa ezin izan zelako burutu COVID-19aren pandemiaren ondoriozko ezohiko zirkunstantziengatik. Orain aztertutako kasuan, Auzitegiak nabarmendu du ez zegoela izatezko bikotea formalizatzera bideratutako inolako jarduketarik, ez indarkeria-egoeraren aurretik, ezta bitartean ere.
Horrenbestez, Auzitegi Gorenak baietsi egiten du Gizarte Segurantzaren Institutu Nazionalaren (GSIN) errekurtsoa, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren (JAN) epaia abolitu eta baliogabetu egiten du, Iruñeko Lan Arloko 4. Epaitegiaren epaia errebokatzen du, eta eskatzailearen demanda gaitzesten du, GSIN eta Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Nagusia absolbituz.
Epaileak, gainera, boto partikularrak ditu. Horietako batek, Juan Martínez Moya magistratuak formulatuak eta beste magistratu batzuek babestuak, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren epaia berretsi eta pentsioa aitortu behar zela defendatzen du, genero-indarkeriako egoerak izatezko bikotea eratzeko baldintza formala ere genero-ikuspegitik aztertzeko aukera eman behar zuela uste baitu.
Rafaella Antonio López Parada jaunaren bigarren botoa haratago doa, eta pentsioa genero-indarkeriatik kanpo ere aitortu behar zela defendatzen du, elkarrekin alabak dituztelako.
Epai hori bereziki garrantzitsua da, izatezko bikoteen alarguntza-pentsioaren arloan genero-ikuspegia aplikatzeko muga argi bat ezartzen duelako. Auzitegi Gorenak ez du ukatzen genero-indarkeriaren biktimak babesteko beharra, baina uste du, egungo arauketaren arabera, babes hori ezin dela inoiz formalizatu ez zen izatezko bikote bat eratutzat jotzeraino iritsi.
Ebazpenak, hala ere, eztabaida garrantzitsu bat irekitzen du gizarte- eta legegintza-ikuspegitik: langabezia-subsidioa edo bizitzeko gutxieneko diru-sarrera bezalako prestazioetan arau malguagoak sartu badira bizikidetzako eta seme-alaba komunen kasu jakin batzuetarako, baloratu egin beharko da ea alarguntza-pentsioak beti eskatu behar duen izatezko bikotea formalizatzea, edo ea, testuinguru bereziki larrietan, hala nola genero-indarkerian, lege-erreforma bat egin behar den, berariaz salbuespen bat jasotzeko.
Mutualiako aholkularitza juridikoko letradua
