Interes orokorreko xedapenak, buletinetan argitaratuta (E.A.E., E.H.A.A., A.L.H.A.O., B.A.O., G.A.O. y E.B.A.O.), 2026ko maiatzaren 23tik 29rako astea.
Mutualex 387 zk.
Gizarte Segurantzak nahitaezko jakinarazpen elektronikoak zabalduko ditu 2026ko irailaren 1etik aurrera
Administrazioarekiko harremanen digitalizazioak beste aurrerapauso bat eman du. Joan den ekainaren 1ean argitaratu zen BOEn maiatzaren 27ko ISM/541/2026 Agindua, Gizarte Segurantzaren eremuko jakinarazpen eta komunikazio elektronikoen erregulazioa aldatzen duena.
Araua 2026ko irailaren 1ean sartuko da indarrean, eta jakinarazpenak bitarteko elektronikoen bidez soilik jasotzera behartuta dauden pertsona fisikoen kolektiboak zabalduko ditu.
Zer aldatuko da?
Berrikuntza nagusia Gizarte Segurantzaren prestazioen onuradun eta eskatzaile berriak Administrazioarekin harreman elektronikoa izatera behartuta dauden pertsonen taldean sartzea da.
Irailetik aurrera, jakinarazpenak bide elektronikoz jaso beharko dituzte:
- Aldi baterako ezintasunagatiko (ABE) prestazioen eskatzaile edo onuradunek.
- Ezintasun iraunkorreko prozeduretan (EI) interesa duten pertsonak.
- Ezintasunik eragiten ez duten lesio iraunkorrengatiko prestazioen eskatzaileak edo hartzaileak.
Orain arte, komunikazio horietako asko posta arruntez egin zitezkeen. Erregulazio berriarekin, bide elektronikoa ohiko eta nahitaezko kanal bihurtzen da.
Neurriaren helburua
Gizarte Segurantzaren asmoa espedienteen kudeaketa arintzea eta hartzaileari iristen ez zaizkion edo berandu iristen zaizkion posta bidezko jakinarazpenen ondoriozko gorabeherak murriztea da.
Erreformak garrantzi berezia du aldi baterako ezintasuneko eta ezintasun iraunkorreko prozeduretan, non ebazpen jakin batzuek, hala nola alta medikoek edo prestazioak azkentzeak, berehalako ondorio ekonomikoak sortzen baitituzte.
Jakinarazpen elektronikoari esker, Administrazioak azkarrago eta eraginkortasun handiagoz komunikatu ahal izango ditu ebazpen horiek, eta administrazio-egoera zehaztasun handiagoz egokitu ahal izango du langilearen errealitate klinikora.
Ba al dago salbuespenik?
Bai. Kolektibo jakin batzuk jakinarazpen elektronikoak jasotzera behartuta egon arren, Administrazioak elektronikoak ez diren bitartekoak erabili ahal izango dituen kasu batzuk mantenduko ditu arauak:
Aurrez aurre agertzea
Interesduna bere borondatez Gizarte Segurantzaren bulego batera joaten denean eta jakinarazpena une horretan jasotzea eskatzen duenean.
Zuzenean entregatzeko beharra
Administrazio-egintzaren eraginkortasunak enplegatu publiko baten esku-hartze pertsonala eskatzen duenean.
Presazko arrazoiak
Bitarteko elektronikoak erabiltzea bateraezina denean administrazioaren azkartasun-printzipioarekin.
Harremanetarako daturik ez izatea
Erakunde kudeatzaileak jakinarazpen elektronikoari lotutako abisuak bidaltzeko behar diren datuak ez baditu, salbuespen gisa posta bidezko jakinarazpena erabili ahal izango du. Kasu horretan, interesdunari etorkizuneko komunikazioetarako helbide elektroniko bat edo telefono mugikor zenbaki bat ematea eskatuko zaio.
Garrantzitsua: jakinarazpenak ondorioak izan ditzake, kontsultatzen ez bada ere
Aldaketa horren alderdi garrantzitsuenetako bat pertsonek beren espedienteen jarraipenean duten erantzukizuna areagotzen duela da.
Jakinarazpen elektronikoa ez kontsultatzeak ez du eragozten jakinarazpen horrek ondorio juridikoak izatea legez ezarritako epeak igaro ondoren. Horregatik, funtsezkoa izango da eskuragarri dauden jakinarazpenak aldizka berrikustea eta harremanetarako datuak eguneratuta edukitzea.
Zer egin behar dute kaltetuek irailaren 1a baino lehen?
Betebehar hori indarrean sartu aurretik, zenbait egiaztapen egitea komeni da:
- Identifikazio elektronikorako baliozko bitarteko bat dutela egiaztatzea (Cl@ve, ziurtagiri digitala edo NAN elektronikoa).
- Gizarte Segurantzaren egoitza elektronikorako sarbideak behar bezala funtzionatzen duela egiaztatzea.
- Administrazioari emandako posta elektronikoa eta telefono mugikorraren zenbakia berrikustea eta, hala badagokio, eguneratzea.
- Jakinarazpen elektronikoen sistemarekin ohitzea, etorkizunean gorabeherak saihesteko.
Eragina enpresentzat eta aholkularitzentzat
Jakinarazpenak jasotzeko betebeharra interesdunari badagokio ere, aldaketa horrek eragin praktikoa izango du enpresetan, giza baliabideen sailetan, lan-harremanetako gradudunetan eta bulego profesionaletan.
Aldi baterako ezintasuneko eta ezintasun iraunkorreko prozesuak kudeatzeko, komunikazio elektronikoen jarraipen handiagoa egin beharko da, atzerapenak, epe-galerak edo jada jakinarazitako ebazpen bat ez ezagutzearen ondoriozko egoerak saihesteko.
Horregatik, komeni da langileei eta bezeroei arau-aldaketa horren berri behar besteko aurrerapenaz ematea.
Beste aurrerapauso bat Gizarte Segurantzaren digitalizazioan
Gizarte Segurantzarekin harreman elektronikoa izatera behartuta dauden kolektiboen kopurua handitzea administrazio publikoak modernizatzeko eta digitalizatzeko estrategiaren barruan sartzen da.
Neurri horren bidez, prestazioak azkarrago, modu eraginkorragoan eta seguruagoan kudeatu nahi dira, posta arruntarekiko mendekotasuna murriztuz eta administrazio-ebazpenek ondorioak azkarrago izatea erraztuz.
2026ko irailaren 1ean indarrean sartzea aurreikusita dagoenez, enpresek, profesionalek eta prestazioen onuradunek datozen hilabeteak izango dituzte nahitaezko komunikazio elektronikoaren egoera berri horretara egokitzeko.
Prebentzioaren kultura, gakoa Aernnova Aerospaceko laneko segurtasun eta osasuneko bikaintasunean
Aernnova enpresa talde liderra da aeroegitura aurreratuak eta horien osagaiak diseinatzen, fabrikatzen eta mantentzen, abiazio komertzialerako, exekutiborako, helikopteroetarako eta aire-mugikortasuneko modu berrietarako. Aernnovaren egoitza Gasteizen dago, eta 5.900 profesional baino gehiago ditu, 6 herrialdetan eta 20 kokapenetan banatuta. Enpresan, berrikuntzaren, talentuaren garapenaren eta ingurune kolaboratibo eta inklusiboen alde egiten dute.
Berriki, ZeroBidean sarietan aintzatetsi dute, ezbehar-tasa txikia izateagatik eta laneko arriskuen prebentzioarekin duen konpromisoagatik. Horri esker, erakundea erreferente bihurtu da prebentzioaren eta laneko segurtasunaren eta osasunaren kulturan.
Laura Vélez elkarrizketatu dugu, Aernnova Taldeko Laneko Arriskuen Prebentzioko zuzendaria, Taldearen prebentzio-ereduan sakontzeko eta beste erakunde batzuek zer ikaskuntza eta jardunbide egokitan hartu dezaketen inspirazioa ezagutzeko.
Nola lortu duzue laneko prebentzioa eta osasunaren kudeaketa erakundearen estrategia orokorrean txertatzea?
Erakundearen hierarkia-egitura osoa tartean sartuz lortu dugu, eta ulertuz laneko prebentzioa eta osasuna ez direla bakarrik araudi-betebehar bat, gure kulturaren eta lan egiteko moduaren funtsezko zatia baizik.
“Gainera, jendea da axola duena. Erakunde batek pertsonak erdigunean jartzen dituenean, prebentzioa betekizun gisa ikusteari utzi eta konpromiso partekatu bihurtzera igarotzen da”.
Bikaintasunera iristeko “prebentzioaren kulturaren eskailera” kontzeptua aipatzen duzue. Zertan datza eta zeintzuk dira prebentzioaren kulturan aurrera egiteko pauso nagusiak?
Prebentzioaren kulturaren eskailera edo Parker-en eskailera eredu bat da erakunde batek laneko segurtasunarekin eta osasunarekin duen konpromisoa eta heldutasun-maila neurtzeko. Eredua bost inplikazio-mailatan oinarrituta dago:
- Maila patologikoa.
- Maila erreaktiboa.
- Maila kalkulatzailea.
- Maila proaktiboa.
- Maila sortzailea.
Maila sortzailea eskaileraren gorenean dagoena da, eta horraino iritsi da Aernnova. Puntu horretan, segurtasuna eta osasuna erabat txertatuta daude erakundearen estrategian eta erabakiak hartzean. Prebentzioa lan egiteko moduaren parte naturala da, eta enpresaren egitura osoak konpromiso erreala eta partekatua dauka. Lidergo ikusgarri bat nahi dugu. Horren adibide dira Aernnova Taldeko industria-enpresetan ibilbideak eginez egiten ari den “Safety Walks” deiturikoak. Ekimen horretan, eguneroko zereginak osatzeko eta seguruago lan egiteko moduak zehazteko beharrezkoak diren ekintzak behatzen dira, eta ingurunean saihestu daitezkeen istripuak edo gorabeherak eragin ditzaketen akatsak detektatu. “Safety Walks” horiek aginte-kate osoan egiten dira, enpresako CEOtik hasita.
Eredu horretan, zein zeregin du zuzendaritzak eta nola helarazten du konpromiso hori erakundean?
Zuzendaritzak betetzen du kultura-aldaketaren eragile eta erreferente nagusiaren egitekoa. Zuzendaritzaren benetako inplikazio-mailak zehazten du enpresa eskaileraren zein mailatan dagoen. Erakundearen gainerakoa sentsibilizatzeko, funtsezko zenbait alderdi daude, hala nola komunikazioa, eredua eta pertseberantzia.
Bitarteko agintariek funtsezko zeregina dute, taldeekin harreman zuzena baitute. Nola egiten duzue lan haiekin segurtasuna eguneroko operatiboaren parte dela bermatzeko?
Pertsonak prebentzioko lider bihurtuz, laneko segurtasunean eta osasunean erreferenteak, eguneroko lanean. Beste alderdi bat da beren jarduna arrakasta-adierazleekin (KPIak) monitorizatzea; izan ere, emaitzak ez ezik, portaerak eta inplikazio-maila neurtzeko aukera ere ematen digute.
Nola lortzen duzue langile guztiak inplikatzea prebentzioa partekatua eta parte-hartzailea izan dadin?
“Always Safe” proiektua 2022aren amaieran jarri zen martxan enpresan, parte hartzeko tresnekin, hala nola “Safety Observations”. Testuinguru horretan, “idem kanalarekin” batera, langile guztiek etengabeko hobekuntzak egiteko proposamenak egitea sustatzen da. “Safety Award” sari ekonomikoa ezarri dugu. Sari horrek Taldeko sozietateren batean Arriskuen Prebentzioan urtean ezarri den iradokizun onena aintzatesten du.
Nabarmentzekoa da “1.000 egun lan-istripurik gabe” aitorpena, bakoitzak egunetik egunera erakutsi duen konpromisoa, diziplina eta segurtasun-kultura aitortzeko eta eskertzeko. Lorpen horrek islatzen du beti gure burua zaintzeko eta gure jarduera guztietan bikaintasunari eusteko ahalegin kolektiboa.
Aernnovak balio nagusi gisa pertsonekin duen konpromisoa dela zehaztu du. Zer irizpideri jarraitzen diozue enpresa osasuntsu gisa? Zein ekimen garatzen dituzue ongizate emozionala, kontziliazioa, dibertsitatea eta abar zaintzeko eta nola lotzen duzue jasangarritasunaren ikuspegiarekin?
- Ikuspegi integral eta zeharkako batekin, istripuen prebentzioa eta osasun mentalaren zaintza ahalbidetzen duena.
- Lidergo parte-hartzailearekin, politikak diseinatuz eta jarduerak eginez, hala nola plantillaren beharrizanak aktiboki entzutea klima-inkesten eta “gosariak gerentziarekin” egitasmoen bitartez.
Gure jasangarritasun-estrategiarekin bat etorrita, Aernnovan beti defendatu dugu pertsonak direla gure aktibo nagusia. 5.900 langile baino gehiago gara, 20 nazionalitate baino gehiago ditugu, % 29 emakumeak dira; beraz, aniztasuna funtsezko balioa da pertsonen kudeaketaren gure ikuspegian.
Zuen eredua beste enpresa batzuetan ere aplika daitekeela uste duzu?
Argi eta garbi industria-taldea gara, eta lantokiak bulego-eremuan ere baditugu. Eredua ez dugu aldatzen herrialde edo teknologia produktiboaren arabera, gure lan egiteko modua da, besterik gabe. Hortaz, % 100 da aplika dakioke edozein enpresari.
““Always Safe” proiektua ezin hobeto aplika daiteke edozein lan-ingurunetan; izan ere, parte-hartzean eta lan-baldintzen etengabeko hobekuntzan oinarritzen da, zein enpresa-sektoretakoak diren gorabehera”.
Etorkizunari begira, zer helburu ezarri ditu Aernnovak laneko segurtasunaren eta osasunaren arloan?
“Helburu argi bat dago gure jasangarritasun-estrategiaren barruan. Gure xedea da 2030erako laneko istripuen maiztasun-indizea % 40 murriztea”.
Abian jarritako ekintzak monitorizatzeko adierazle berriak ezarri dira, eta “lagging indicators” (denbora errealeko adierazleak) eta “leading indicators” (edo iragarpen-adierazleak) bereizi dira. Azken horiekin joerak ikusten ditugu eta istripuak eragin ditzaketen egoerak bideratu ditzakegu.
Ingurumena zaintzen dugu
Ekainaren 5ean, Ingurumenaren Mundu Eguna ospatuko dugu. Gure planeta larrialdian dago, eta NBEk gogorarazten digun moduan, ezinbestekoa da berotegi-efektuko gasen emisioak murriztea berotze globala geldiarazteko.
Zer egin dezaket ingurumena babesteko eta klima-aldaketa geldiarazteko?
“Keinu txiki bakoitzak axola du”
Pentsatu zure kontsumo elektrikoari, bidaiei, erosketei, elikadurari eta abarri buruz.
Nazio Batuek, GJHen bitartez, gure eguneroko ohituretan egin beharreko aldaketa txiki batzuk proposatzen dizkigu, gure karbono-aztarna murrizten lagundu ahal izateko.
- Etxean energia aurreztea: LED bonbillak erabiltzea, kontsumo baxuko etxetresna elektrikoak izatea, ur hotzarekin garbitzea, arropa esekitzea lehorgailua ibili ordez. Etxeko energia-efizientzia hobetzea, isolamendu hobea jarriz, eta berogailuaren eta aire girotuaren erabilera murriztea.
- Energia garbiak: Aldatu zure etxeko energia mota, galdetu konpainia elektrikoari nondik datorren energia (petrolioa, ikatza, gasa) eta iturri berriztagarrietara aldatu daitekeen, hala nola eguzki-energiara edo energia eolikora.
- Mugikortasun jasangarria: Oinez, bizikletaz edo garraio publikoz mugitu. Distantzia luzeetarako, trena, autobusa edo auto partekatua hegazkina baino aukera garbiagoak dira. Autoa aldatzekotan bazabiltza, kontuan hartu elektriko bat erosteko aukera.
- Kontsumo arduratsua: Erosi gauza gutxiago, erosi bigarren eskukoak, konpondu ahal duzuna eta birziklatu behar bezala, hondakinak eta plastikoak murrizteko.
- Elikadura kontzientea: Kontsumitu barazki, fruta, osoko zereal, lekale eta fruitu lehor gehiago, eta haragi eta esneki gutxiago. Landare-jatorriko elikagaien ekoizpenak emisio gutxiago sortzen ditu eta energia, lur eta ur gutxiago behar ditu. Janaria botatzean, janariaz gain, hura hazteko, ekoizteko, ontziratzeko eta garraiatzeko erabili ziren baliabideak eta energia xahutzen dituzu. Eta elikagaiak zabortegi batean usteltzen direnean, metanoa sortzen dute, berotegi-efektuko gas bortitza. Horrenbestez, erabili erosten duzuna eta bihurtu ongarri hondarrak.
- Ingurunea eta biodibertsitatea zaintzea: Ahal izanez gero, landatu bertako espezieak, saihestu produktu kimikoak eta intsektizidak eta parte hartu garbiketa-ekintza komunitarioetan.
- Zure diruak planetari eragiten dio: Aukeratu baliabideen erabilera arduratsuarekin eta emisioen murrizketarekin konprometitutako enpresen produktuak. Aurrezten ari bazara eta, adibidez, pentsio-funts batean inbertitzen baduzu, erregai fosilak edo deforestazioa babesten aritu zaitezke, egiaztatu zure aurrezkiak ingurumenaren aldetik jasangarriak diren enpresetan inbertitzen dituzula.
- Ozen hitz egin: Partekatu hurbileko pertsonekin ingurumena zaintzeko babesten dituzun ekintzak.
Zer egiten dugu Mutualian ingurumenaren alde?
Mutualian, jasangarritasuna gure eguneroko kudeaketan txertatuta daukagu, neurri hauen bitartez, besteak beste:
- ISO 14001 eta ISO 50001 ziurtagiriak mantentzea eta berritzea, ingurumen- eta energia-jardunaren etengabeko hobekuntzarekiko konpromisoa indartuz.
- Energia-kontsumoa eta horrekin lotutako emisioak murriztera bideratutako jarduketak finkatzea, hala nola luminariak pixkanaka LED teknologiarekin ordezkatzea, ekipoak beste efizienteago batzuekin berritzea edo energia-soluzio jasangarriak ezartzea, energia berriztagarrien instalazioak (fotovoltaikoak) eta aerotermia-sistemak barne. Halaber, % 100 jatorri berriztagarriko elektrizitate-hornidura bermatzen da.
- Energia-kontsumoen jarraipena eta kontrola; horrek ahalbidetzen du hobekuntza-aukerak identifikatzea eta datu objektiboetan oinarritutako neurri zuzentzaileak sustatzea, energia kudeatzeko sistemaren printzipioekin bat etorrita.
- Hondakinak murriztearen eta ekonomia zirkularraren aldeko apustua, erabili eta botatzeko plastikoak pixkanaka ezabatuz, material berrerabilgarriak edo birziklagarriak erabiliz eta kontratazio- eta erosketa-prozesuetan ingurumen-irizpideak sartuz.
- Ur-banagailuen ordez sarera konektatutako iturriak jarri ditugu, eta kristalezko botilak eta pitxerrak erabili ditugu. Ekimen hori ingurumen-praktika egokitzat jotzen dute IHOBEk eta Europako Batzordeak.
- Pazienteek kotoi organikozko zakuak jasotzen dituzte orain, plastikozko nezeserren ordez, produktu jasangarriekin (banbuzko eskuilak, adibidez).
- Plastiko birziklagarria edo berrerabilgarria erabiltzea, ahal dugun neurrian.
- Kudeaketa zirkularra eta jasangarria:
- Garbitegiko arropa oihalezko poltsetan bidaltzen eta jasotzen dugu, eta paper edo kartoi birziklatua erabiltzen dugu gure barruko postarako.
- Gure lizitazioetan ingurumen-irizpideak txertatzen ditugu, eta material biodegradagarriak, plastikorik gabeko bilgarriak eta hornidura ekologikoak lehenetsi.
- Erabiltzen ez diren ekipoak eta/edo materialak ematea, hondakinak gutxitzen laguntzeko eta ekonomia zirkularra sustatzeko.
- Gure ekitaldi guztiak IHOBEren Erronka Garbia metodologiaren araberakoak dira. Prozedura horri esker, ingurumenaren gaineko inpaktu negatiboak minimizatzea ahalbidetzen da.
Mutualian, lanean jarraitzen dugu gure jarduera egunez egun arduratsuagoa izan dadin, pertsonen osasuna eta gure planetaren osasuna zaintzeko.
2026ko maiatzaren 8ko Ebazpena, etxeko langileen laneko arriskuei buruzkoa
Familia-etxeko zerbitzuan jada ezin zaio prebentzioari modu inprobisatuan edo formalki besterik heldu. Egungo araudiak prebentzio-ikuspegi askoz zabalagoa jasotzen du, eta, besteak beste, honako hauekin lotutako alderdiak barne hartzen ditu: gehiegizko esfortzu fisikoa, arrisku muskuloeskeletikoak, neke mentala, gaueko lana, arrisku psikosozialak, indarkeria eta jazarpena eta bereziki sentikorrak diren pertsonen babesa.
2026ko maiatzaren 8ko Ebazpena argitaratzea, bai eta aurretik 893/2024 Errege Dekretua garatzea ere, sektore horren prebentzioaren arloko profesionalizaziorantz aurrerapausoak ematea da.
Arauketa berri horri esker, etxeko lana beste lan-sektore batzuekin parekatzen hasi da pixkanaka segurtasunaren eta osasunaren arloan.
2026. urteko 118 zenbakiko BOEren 10584 xedapena
Prebentzioaren arloko nahitaezko prestakuntza-sistema berria
893/2024 Errege Dekretuak familia-etxeko zerbitzuaren arloko segurtasunaren eta osasunaren babesa garatzen du, eta berariaz aitortzen du langileek eskubidea dutela berariazko prebentzio-prestakuntza jasotzeko.
Berriki, 2026ko maiatzaren 15eko BOEn argitaratu den Ebazpenak, azkenik, prestakuntza hori nola eman behar den, autoebaluazioa nola egingo den eta ofizialki nola egiaztatu ahal izango den zehazten du.
Prestakuntza FUNDAEren mendeko eFundae, plataformaren bidez kudeatuko da, eta online emango da, etxeko lanen arrisku nagusietara egokitutako moduluen bitartez. Ikastaroan sartzeko, egin klik hemen. Enplegatuak ez badu erabiltzailerik, hemen sartu eta erregistratu beharko du: Fundae. Fundaen erabiltzailea sortu ondoren, prestakuntzan sartu ahal izango da.
Aurreikusitako prestakuntza-jardueren artean honako hauek nabarmentzen dira:
- Etxea garbitzea.
- Janari eta edariak prestatzea.
- Pertsonak zaintzea.
- Ibilgailuak gidatzea.
- Gaueko lana edo barneko erregimena.
- Maskotekiko tratua.
- Lorezaintza-lanak.
Lehenengo bost jarduerak bereziki garrantzitsutzat hartu dira LSOINk egindako arrisku-mapan. Prestakuntza hori bakarra izango da, nahiz eta zenbait enpresa edo enplegatzaileren kontura eman zerbitzuak, eta etxeko lanak izan beharko dituzte ardatz, ez aparteko arriskuak.Aparteko arriskuok baleude, enplegatzaileak prestakuntza osagarria eman beharko du.
Ikastaroak bost orduko iraupena eta oinarrizko maila izango ditu, eta etxeko arrisku espezifikoak landuko ditu, Laneko Segurtasun eta Osasunaren Institutu Nazionalaren (LSOIN) arrisku-mapa erreferentziatzat hartuta.
Autoebaluazioa eta ziurtagiri ofiziala
Berrikuntza nagusietako bat da prebentzioaren arloko prestakuntzaren jarraipena eta egiaztapena egiteko sistema bat txertatu dela.
Langileak aldizkako kontrolak eta autoebaluazio-prozesuak egin beharko ditu eFundae plataforman.
Ebaluazioen jarraipen- eta gainditze-mailaren arabera, honako hauek lortu ahal izango ditu:
- Parte-hartzearen ziurtagiria, gutxienez jarraipen-kontrolen % 75 betetzen badu.
- Aprobetxamendu-diploma, ebaluazioen % 75 positiboki gainditzen badu.
Ziurtagiria edo diploma eFundae plataformaren bidez jarriko da parte-hartzailearen eskura, prestakuntza-jarduera amaitzen den egunetik aurrera.
Horrela, prestakuntzak informatibo hutsa izateari utzi, eta dokumentu bidez egiazta daitekeen sistema bihurtzen da; horrek garrantzi berezia izan dezake etorkizuneko lan-ikuskapen edo -gatazken aurrean.
Prebentzioaren arloko prestakuntza eta arriskuen ebaluazioa EZ dira gauza bera
Araudi berria zalantza praktiko ugari sorrarazten ari da, bereziki egun dauden prebentzio-tresnekin lotuta.
Garrantzitsua da ez nahastea eta honako hau argi izatea:
- Prevencion10.es (INSST): Tresna honi esker, enplegatzaileak lan-arriskuak ebaluatu, arriskuak identifikatu eta prebentzio-neurriak dokumentatu ditzake etxean.
- eFundae (FUNDAE): Plataforma hau langilearen prebentzioaren arloko prestakuntzara eta dagokion ziurtagiria lortzera bideratuta dago.
Bi betebeharrak independenteak eta osagarriak dira.
Prebentzioaren arloko prestakuntzak ez du inolaz ere zerbitzua ematen den etxean dauden arriskuak ebaluatzeko betebeharra ordezkatzen .
Enplegatzailearen prebentzio-erantzukizunak existitzen jarraitzen du; prestakuntza orokorra publikoki finantzatu eta kudeatuko den arren, prebentzio-erantzukizun nagusia enplegatzailearena da oraindik.
Beste betebehar batzuen artean, arriskuen hasierako ebaluazioa bermatzen jarraitu beharko da: lan-baldintzak aldizka berrikustea, prebentzio-neurri egokiak hartzea, langileari informazioa ematea eta prestakuntza osagarria ematea aparteko arriskurik egonez gero. Hori guztia LSOINren gida teknikoan jasota dago (Familia-etxeko zerbitzuan laneko arriskuak prebenitzeko gida teknikoa). Gida horrek gogorarazten du etxeko lanak arrisku fisikoak, ergonomikoak, psikosozialak eta balizko indarkeria- edo jazarpen-egoerak barne hartzen dituela (Jarduketa-protokoloa.Indarkeria eta jazarpena familia-etxeko zerbitzuan), historikoki ikusezinak izan direnak.
Kontuan hartu beharreko alderdiak.
Laneko arriskuei buruzko prebentzioaren arloko prestakuntza nahitaezkoa da, eta langileek segurtasunaren eta osasunaren arloan babes eraginkorra izateko duten eskubidearen parte da.
Oro har, laneko arriskuen prebentzioari buruzko araudiak ezartzen du prestakuntza lan-harremanaren hasieratik eman behar dela, lanpostuaren arrisku espezifikoetara egokitu behar dela eta etengabe bermatu behar dela aldaketak edo laneko arrisku berriak daudenean.
893/2024 Errege Dekretuaren 2.1 artikuluak berariaz aitortzen du familia-etxeko langileek informazioa eta prebentzioaren arloko prestakuntza jasotzeko eskubidea dutela, bai eta enplegatzailea babesteko betebeharra ere.
Gainera, errege-dekretu beraren 5.3 artikuluaren arabera, segurtasunaren eta osasunaren arloko neurrien kostua ezin dute langileek ordaindu.
Informazio gehiago:
Familia-etxeetako zerbitzua.Lan eta Gizarte Ekonomiako Ministerioa
AUZITEGI GORENAK EZINTASUN IRAUNKOR OSOAREN PENTSIOA ETA 52 URTETIK GORAKOENTZAKO LANGABEZIAGATIKO SOROSPENA BATERAGARRIAK DIRELA AITORTU DU
Auzitegi Gorenak hori adierazi du berriki 2026ko apirilaren 15ean eman zuen epaian, eta adierazi du ezintasun iraunkor osoa (aurrerantzean, EIO) jasotzeak ez duela galarazten 52 urtetik gorakoentzako langabeziagatiko sorospena jasotzeko aukera. Gainera, ezarri du EIOren pentsio bat aitortzeko erabilitako kotizazioak berriro zenbatu daitezkeela 52 urtetik gorakoentzako langabeziagatiko sorospena jasotzeko eskubidea sortzeko, eta, beraz, bateragarria dela biak jasotzea, onuradunak bietako bat aukeratu behar izan gabe.
Auzitegiak ebazten duen kasuan, zehazki, EIOren pentsioa jasotzen ari zen pertsona bat, eta, ondoren, 52 urtetik gorakoentzako langabeziagatiko sorospena eskatu zuen. SEPEk emandako sorospena ezeztatu nahi zuen, uste zuelako sorospen hori jasotzea bateraezina dela EIOren pentsioa jasotzearekin, eta langileak sorospena edo pentsioa jasotzearen artean aukeratu behar zuela.
SEPEk ulertu zuen langilearen kasuan ez zirela betetzen sorospenari eusteko baldintzak, eta EIO aitortu ondorengo kotizazioak bakarrik hartu behar zirela kontuan, eta ez aurrekoak. Horretarako, argudiatu zuen ez zegoela nahikoa gabealdirik langileak sorospena eskuratu ahal izateko, eta, besteak beste, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (GSLO) 274. artikulua aipatu zuen.
Kasu horretan, eztabaida honako hau zen: zehaztea erretiro-pentsio bat eskuratzeko baldintza guztiak, adina izan ezik, bete behar dituzten 52 urtetik gorakoentzako sorospena eskuratzeko baldintzak EIOren aurreko kotizazioak baztertzera behartzen duen edo kotizazio horiek sorospena eskuratzeko ere kontuan har daitezkeen.
Eztabaidagaia ebazteko, funtsezkoa da Auzitegiak langabeziagatiko prestazio kontributiboaren eta 52 urtetik gorakoentzako sorospenaren artean egiten duen bereizketa:
Lehenengo kasuan, EIO baten ondoren langabeziagatiko prestazio kontributibo bat eskuratu nahi denean, eskatutako gabealdia EIOren ondorengo kotizazioekin integratu behar da; izan ere, langabeziagatiko prestazio kontributiboaren gertaera eragilea ez da abstraktuki okupazio baten gabetze-egoera, baizik eta, zehazki, kotizatutako okupazioaren gutxieneko denbora batez lan-merkatuan sartuta egon zenak enplegua galtzea. Kasu horretan, kontuan hartu beharreko kotizatutako okupazioa ezin da aurreko enplegu bati dagokiona izan, ezintasun osoagatik gabetzeak pentsio bat aitortzea ekarri duena; aldiz, pentsiodun-egoerarekin bateragarriak diren ondorengo enpleguak edo enpleguek zehaztutakoa izan behar da.
Kasu horretan, EIOk eta langabezia kontributiboak enplegu bat galtzeak eragindako beharrizan-egoera estaltzen dute, eta, beraz, kotizazio berberetatik ez dira aldibereko bi prestazio atera behar. Prestazio horiek bateragarriak izateko, langabeziagatiko prestazio kontributiboak ezintasunaren ondoren betetako enplegu bateragarria galtzeak sortutako beharrizan-egoera estali behar du. Hori dela eta, legez eskatutako gabealdia betetzeko, EIOren ondorengo kotizazioak bakarrik zenbatu behar dira.
Nolanahi ere, 52 urtetik gorakoentzako sorospenari dagokionez, ez da berdina gertatzen; izan ere, kontuan hartu behar da hamabost urteko kotizazio-baldintza ez dela sorospena eskuratzeko beharrezkoa den gabealdi gisa diseinatuta agertzen; aitzitik, eskaera egiteko unean Gizarte Segurantzaren sisteman edozein erretiro-pentsio kontributibo eskuratzeko baldintza guztiak, adina izan ezik, betetzeko eskakizunaren isla da.
Horrenbestez, kasu honetan heldu behar diogun gabealdia GSLOren 205.1.b) artikuluan araututakoa da, hau da, erretiro-pentsioaren berezko gabealdia (hamabost urte), eta ondorio horietarako, pertsonaren lan-bizitzan egindako kotizazio guztiak zenbatu behar dira, EIO baten aurrekoak izan arren.
Auzitegi Gorenak argudiatzen duenaren arabera, 52 urtetik gorakoentzako sorospena ematea eta hark irautea, hain zuzen ere, etorkizunean erretiroa hartzearekin lotuta dago, eta langabezian dagoen onuradunaren beharrak asetzeko balio du 52 urtetik aurrerako bizitzako aldi horretan, erretiroa hartzeko eskubidea duen arte. Hori dela eta, erretiroaren berezko gabeziaren baldintza hori ezin da bihurtu 52 urtetik gorakoentzako sorospenaren berezko gabezia, aldaketa hori sistemaren logikaren aurkakoa izango litzatekeelako. Hain zuzen ere, horregatik, 52 urtetik gorakoentzako sorospena jasotzeak, beste kasu batzuetan ez bezala, berarekin dakar erakunde kudeatzaileak erretiroaren kontingentziagatik kotizatzea.
Laburbilduz, ondorioztatzen da ez dagoela arrazoirik 52 urtetik gorako langabearen egoera babestu gabe uzteko legez aurreikusitako erretiroaren zain dagoen egoera horretan, betiere 52 urteko adin horretara iristean behar besteko gabealdia badu bere lan-bizitzan zehar etorkizuneko erretiroari probetxua ateratzeko. Horretarako, EIOren aurreko kotizazioak nahiz ondorengoak zenbatuko dira, baldin eta kasu bakoitzean aplikatu beharreko gainerako baldintzak betetzen badira, bereziki sorospena aitortu ondorengo erregimenari eta, hala badagokio, errenten mugari dagozkionak.
Mutualiako lege-aholkularitzako abokatua
Autoen, motorren, bizikleten eta patineteen arteko bizikidetza: bide-segurtasunaren oraingo erronka.
Hiri-mugikortasuna eraldaketa sakona izaten ari da. Kaleetan, gaur egun, autoak, motozikletak, bizikletak eta mugikortasun pertsonalerako ibilgailuak —hala nola patinete elektrikoak— elkarrekin dabiltza. Errealitate berriak behartzen gaitu bide-segurtasuna birplanteatzera; hain zuzen ere, ikuspegi pedagogikoago, jasangarriago eta desplazamendu-ohitura berriei egokituago batetik.
Erronka nagusietako bat da oso bestelako abiadurak, neurriak eta babes-mailak dituzten erabiltzaileen arteko bizikidetza. Auto baten gidariak segurtasun-karrozeria dauka; txirrindulariak eta patinete-erabiltzaileak, berriz, bereziki zaurgarriak dira inpaktuen edo maniobra okerren aurrean.
Halaber, bizikleten eta patineteen erabilera handiagoak zaintza- eta kontzientziazio-kanpainak indartzea ekarri du. Bilboko hirian, besteak beste, Udaltzaingoak berariazko kanpainak egiten ditu bizikleten eta mugikortasun pertsonaleko ibilgailuen zirkulazioa kontrolatzeko, batez ere harrapaketak prebenitzeko eta oinezkoekiko bizikidetza hobetzeko.
Arriskuaren pertzepzioa da beste alderdi kezkagarri bat. Erabiltzaile askok ez dituzte oinarrizko zirkulazio-arauak oraindik ezagutzen edo jokabide arriskutsuak minimizatzen dituzte (adibidez, mugikorra erabiltzea, espaloietan ibiltzea, aurrerapen okerrak eta alkohola nahiz drogak kontsumitzea). Gasteizen, Udalak gazteentzako kanpainak bultzatu ditu bizikletak eta patineteak substantzien eraginpean gidatzearen arriskuez ohartarazteko, eta gogorarazi du erabaki inpultsibo batek ondorio itzulezinak izan litzakeela.
Eusko Jaurlaritzaren zirkulazioko istripuei buruzko estatistika-sailak emandako azken urteko datuetan oinarrituta, ikusten dugu Araban (Gasteiz) patineteetan izandako istripuek hazkunde argia eta kezkagarria izan dutela; hala bada, 167 zauritu izan dira (2024an baino % 12,8 gehiago), eta haietatik 18 larriak izan dira (% 200 gehiago). Bizikleten istripu kopurua egonkorragoa da, baina hazkunde orokorraren ildotik.
Gipuzkoan (Donostia) ere ikusten da patineteen istripuen hazkundea. Donostian 40 istripu izan ziren 2024an, eta 19 2025eko lehen hilabeteetan (9 zauritu). Kasu larriak izan dira, baita hildakoren bat ere. Bizikletetan, ordea, istripu-tasa apala-moderatua dago.
Bizkaian (Bilbo eta inguruan) ere badago patinetetan izandako istripuen goranzko joera (harrapatze eta herritarren kexa gehiago). Bilbon, 2025ean, nabarmentzekoa da gehiago direla patineteei jarritako isunak, lehen aldiz, bizikletei jarritakoak baino, eta zenbait harrapatze ere izan direla. Bizikletetan ere badago hazkundea erabilera handitzearen ondorioz.
Laburbilduz, mugitzeko era berri horien istripuak asko handitu dira, batez ere hiriburuetan.
Bizikidetza hobetuko bada zenbait mailatan jardun beharra dago. Lehenik, funtsezkoa da bide-heziketa adin goiztiarretatik bultzatzea, eta begirunea, enpatia eta aurrerapena sustatzea. Bide-segurtasunean ez du eraginik bakarrik arauak ezagutzeak, erabiltzaile guztiek eremu bera partekatzen dutela ulertzeak ere badu eraginik.
Bigarrenik, hiri-azpiegiturak egokitzen jarraitu behar da. Bidegorri seguruak, bizitegi-zonak, 30 guneak eta ongi seinaleztatutako eremuak sortzeak gatazkak gutxitzen laguntzen du, bai eta hiriko joan-etorrien segurtasuna hobetzen ere. Hainbat azterlanek nabarmentzen dutenez, hiri-inguruneetan trafikoa baketzeak eta abiadura gutxitzeak istripuen larritasuna nabarmen murrizten dute.
Azkenik, etengabeko prestakuntza eta sentsibilizazio-kanpainak funtsezkoak izango dira oraindik mugikortasunaren erronka berriei aurre egiteko. Autoen, motorren, bizikleten eta patineteen arteko bizikidetza ez da hiri-espazioa eskuratzeko borrokatzat hartu behar, baizik eta hezkuntzan, begirunean eta prebentzioan onartutako erantzukizun partekatutzat.